Spis tre艣ci: 聽 opis 聽| mapa 聽| komentarze

Toru艅 – Radomno (im. F. 艁臋gowskiego, pieszy, 偶贸艂ty)

Toru艅 - Kaszczorek - Z艂otoria - Brzoz贸wka - Szembekowo - Ciechocin - Ruziec - Golub-Dobrzy艅 - Bia艂kowo - Szafarnia - P艂onne - Rodzone - Tomkowo - Kierz Radzikowski - Radziki Du偶e - Kupno - S艂oszewy - Mszano - Szabda - Brodnica - Tama Brodzka - Mariany - Bachotek - Ostrowite - Osetno - 艁膮korek - Skarlin - Lekarty - Gry偶liny - Radomno

2.75 (59%) - 4 g艂osy

160 km

Pobierz 艣lad GPS: KML | GPX

Znak - Szlak pieszy 偶贸艂ty

Kod szlaku: KP-231-y / WM-231-y

Mapa

Opis

Tekst publikowany dzi臋ki uprzejmo艣ci Oddzia艂u Miejskiego PTTK w Toruniu

(odcinek mi臋dzynarodowego szlaku turystycznego 聽E-11 聽S艂ubice – Ogrodniki)

Dostarczony do r膮k turyst贸w opis znakowanego szlaku turystycznego w kolorze 偶贸艂tym jest pozycj膮 wydawnicz膮 firmowan膮 przez Oddzia艂 Miejski PTTK im. Mariana Sydowa i Wydzia艂 Kultury, Turystyki i Sportu Urz臋du Miejskiego w Toruniu – dost臋pn膮 w formie informator贸w (nr 2 i 4). Szlak 偶贸艂ty im Franciszka 艁臋gowskiego liczy 160 km d艂ugo艣ci, rozpoczyna si臋 w Toruniu, przebiega przez Golub Dobrzy艅, Brodnic臋, Pojezierze Brodnickie dochodz膮c do Radomna Od roku 1995 szlak 偶贸艂ty jest w艂膮czony do mi臋dzynarodowego szlaku turystycznego okre艣lanego kodem E-11 a przebiegaj膮cego od S艂ubic do Ogrodnik. Nasz opis przedstawia odcinek tego szlaku od Torunia do miejscowo艣ci Radomno.

0,0 km Toru艅 /BORT-PTTK Plac Rapackiego 2/. Miasto licz膮ce ponad 200 ty艣. mieszka艅c贸w le偶膮ce nad rz. Wis艂膮 i Drw臋ca. Od 1992 roku siedziba biskupia diecezji toru艅skiej Miasto o bogatych tradycjach i historii, licznych zabytkach i atrakcjach turystycznych. Prawa miejskie Toru艅 otrzyma艂 w 1233 roku, dzi臋ki swojemu do颅godnemu po艂o偶eniu komunikacyjnemu staj膮c si臋 w szybkim czasie miastem du偶ym, pi臋knym i bogatym. W 艣redniowieczu 聽nale偶y do zwi膮zku miast hanzeatyckich.

Po wojnie z krzy偶akami w 1411 roku zosta艂 tu podpisany l Pok贸j Toru艅ski, Wojna trzynastoletnia, kt贸rej pocz膮tkiem by艂o w 1454 roku zniszczenie zamku krzy偶ackiego przez mieszczan mia艂a, tak偶e epilog w Toruniu bowiem w 1466 roku podpisano tu II Pok贸j Toru艅ski, W XVII wieku wskutek wojen szwedzkich nast臋puje stopniowy upadek znaczenia miasta. W latach zaboru jest w艂膮czony 聽 do pa艅stwa pruskiego, W 1920 roku powraca do niepodleg艂ej Polski. We wrze艣niu 1939 roku okupant hitlerowski przerywa rozw贸j miasta, II wojna 艣wia颅towo dla Torunia zako艅czy艂a si臋 w dniu 1,11,1945 roku, miasto zosta艂o wyzwolone przez Armi臋 Radzieck膮. Obecnie stanowi du偶e centrum naukowe, kulturalne i przemys艂owe.

.

Toru艅 posiada Uniwersytet Miko艂aja Kopernika, Wy偶sz膮 Szko艂臋 Oficersk膮 im. gen. J Berna i Wy偶sze Seminarium Duchowne im, ks. S, Frelichowskiego.Miasto jest ch臋tnie odwiedzane przez turyst贸w, kt贸rym zapewnia si臋 niepowtarzalny klimat, go艣cinn膮 atmosfer臋 oraz przepi臋kne zabytki z przesz艂o艣ci 聽tj. katedr臋 艢w. Jan贸w, ko艣ci贸艂 NMP, ko艣ci贸艂 艢w, Jakuba, ratusz staro颅miejski, kamienica 鈥濸od Gwiazd膮鈥, Dom Kopernika, zesp贸艂 艣redniowiecznych mur贸w obronnych 艂膮cznie z Krzyw膮 Wie偶a, ruiny zamk贸w : Dyb贸w i krzy偶ackiego oraz szereg zabytkowych spichlerzy, pa艂ac贸w i kamienic. To naprawd臋 warto zobaczy膰

5,4 km Toru艅 /Fort Sobieskiego/ zwany te偶 fortem 1 po艂o偶ony jest na nadwi艣la艅skiej skarpie. Jest to jeden z 15 najwi臋kszych element贸w fortyfikacji dawnej twierdzy Toru艅 z lat 1878 – 92. Fort 1 jest najbardziej wysuni臋tym na wsch. od miasta 聽 umocnieniem w zewn臋trznym pier艣cieniu obronnym. Zosta艂 zbudowany w latach 1888 – 89 jako ostatni z fort贸w toru艅skich. Ogl膮daj膮c fort nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 na 3 kopu艂y pancerne po颅zosta艂e po baterii haubic, stanowiska obserwacyjne. ciekaw膮 konstrukcj臋 p艂otu fortecznego, baterie skrzyd艂owe oraz towarzysz膮ce schrony.

.

6,7 km Toru艅 – Kaszczorek – dzielnica miasta dawniej wie艣. Wzm. w 1242 roku jako nale偶膮ca do biskup贸w kujawskich. Za rz膮d贸w bpa Wis艂awa osadzeni zostaj膮 tu begardzi /zakon biczownik贸w/, kt贸rych wyp臋dza kolejny bp Gerard oko艂o 1320 roku. Parafia i prawo patronatu przechodzi na zakon Dominikan贸w w Toruniu i po颅zostaje do 1820 roku czyli do kasaty zakonu. Ciekawostki : ko艣ci贸艂 paraf. 艢w. Krzy偶a zbudowany na pocz. XIV wieku. W 1966 roku zniszczony przez po偶ar nast臋pnie odbudowany. Dojazd MZK.

9,4 km Kaszczorek /most na rz. Drw臋cy/. Rzeka Drw臋ca o d艂ugo艣ci 207 km maj膮ca uj艣cie 400 m dalej do Wis艂y. W 1961 roku na Drw臋cy zosta艂 utworzony rezerwat ichtiofaunistyczny, kt贸ry obejmuje ca艂膮 rzek臋. Ochronie ga颅tunkowej podlegaj膮- pstr膮g potokowy, 艂oso艣, certa i tro膰 w臋drowna, Obok mostu po prawej stronie znajduje si臋 skansen filia Muzeum Etnograficznego w Toruniu, Dojazd MZK.

10,0 km Z艂otoria – wie艣 wzm. w 1242 roku znajduj膮ca si臋 w ziemi dobrzy艅skiej w dobrach biskup贸w kujawskich, Lokowana w 1262 roku na prawie niemieckim. W 1807 roku podczas obl臋偶enia Torunia, wojska francuskie roze颅bra艂y istniej膮cy tu drewniany ko艣ci贸艂. W 1904 r. wzniesiono z ceg艂y nowy w stylu neogotyckim. Ciekawostki: w wid艂ach rzek Wis艂y i Drw臋cy ruiny polskiego zamku z 1343 roku wybudowanego przez Kazimierza Wielkiego.

W 1376 roku dosz艂o do obl臋偶enia zamku przez ks, szczeci艅skiego Kazka. Zamek wcze艣niej w 1374 r. zosta艂 opanowany przez ks. gniewkowskiego W艂adys艂awa Bia艂ego. Ka藕ko Szczeci艅ski, wnuk Kazimierza Wielkiego odni贸s艂 tu 艣mierteln膮 ran臋 i 2.1.1377 roku zmar艂 na zamku w Bydgoszczy. W 1391 roku ks. W艂adys艂aw Opolczyk odda艂 zamek pod zastaw Krzy偶akom a wykupi艂 go w 1405 roku W艂adys艂aw Jagie艂艂o. W dniu 2.IX. 1409 r. dochodzi do zdobycia zamku i wyci臋cia w pie艅 za艂ogi przez krzy偶ak贸w.

.

Zamek pozostaje od tego czasu w ruinie. Zosta艂 zbudowany w stylu gotyckim, murowany z ceg艂y z u偶yciem kamienia polnego. Pozosta艂y do dzi艣 : cze艣膰 wie偶y mieszkalnej oraz zarys mur贸w obwodowych. W miejscowo艣ci znajduje si臋 bar. 聽Dojazd MZK i PKS.

11,5 km Z艂otoria – Toru艅ska Autostrada P贸艂noc-Po艂udnie (most drogowy na Wi艣le).

20,5 km Brzoz贸wka – wie艣 za艂o偶ona w XVIII wieku przez osadnik贸w przyby艂ych z teren贸w dzisiejszej Holandii nazwanych ol臋drami, po艂o偶ona przy szosie Toru艅 – Warszawa. Ciekawostki : zabytkowe chaty drewniane z XIX wieku oraz 偶elbetonowe schrony z okresu II wojny 艣wiatowej kt贸re stanowi艂y zewn臋trzny najbardziej wysuni臋ty pier艣cie艅 obronny twierdzy Toru艅, Dojazd PKS.

23,0 km Szembekowo – wie艣, przypuszczalnie za艂o偶ona przez osadnik贸w nazywanych ol臋drami, Dojazd PKS.

31,0 km Jesionka – ma艂a osada le艣na nad potokiem o tej samej nazwie (ruina m艂yna wodnego z ko艅ca XIX w.).

32,3 km Ciechocin – wie艣, siedziba gminy, W 1242 roku jest wzm. gr贸d nale偶膮cy do biskup贸w kujawskich. Na miejscu obecnego dworu w 艣redniowieczu sta艂 zamek ks. kujawskich, kt贸ry p贸藕niej przeszed艂 na w艂asno艣膰 biskup贸w kujawskich,

W 1410 roku bp Jan Kropid艂o udzieli艂 w nim schronienia prze艣ladowanemu przez Krzy偶ak贸w jednemu z przyw贸dc贸w Towarzystwa Jaszczurczego Miko艂ajowi z Ry艅ska. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 paraf. 艢w. Ma艂gorzaty zbudowany na pocz膮tku XIV wieku gotycki o zatartych cechach. Dawna siedziba biskup贸w przebudowana w 1756 roku na dw贸r przez bpa Antoniego Sebastiana Dembowskiego. Informacja ta oraz herb Jelita znajduj膮 si臋 na kartuszu roko颅kowym umieszczonym na facjatce od strony frontowej dworu. Dw贸r jest murowany zbudowany na g艂臋bokich piwnicach sklepionych kolebkowo. W wej艣ciu drzwi p艂ycinowe z XVIII wieku. Dw贸r znajduje si臋 na szczycie ostro opadaj膮cej skarpy doliny rz. Drw臋cy oko艂o 100 m na wsch. od ko艣cio艂a . Dojazd PKS.

35,0 km Dulnik – ma艂a osada m艂y艅ska nad potokiem o nazwie Lubianka.

41,8 km Ruziec /most/ – niewielka wie艣 le偶膮ca nad rz. Ruziec dop艂ywem rz. Drw臋cy oraz przy szosie Golub Dobrzy艅 – Nowogr贸d. Dojazd PKS

44,5 km Golub Dobrzy艅 – miasto licz膮ce oko艂o 12 ty艣. mieszka艅c贸w , Powsta艂o wskutek po艂膮czenia w 1950 roku dw贸ch miast Golubia i Dobrzynia. Osada Golub w 1254 roku zosta艂o nadana przez Krzy偶ak贸w biskupowi kujawskiemu Wolimirowi. Od 1293 roku w posiadaniu Krzy偶ak贸w.. 聽W 1296 roku jest wzm. gr贸d. Prawa miejskie Golub otrzyma艂 w 1331 roku a Dobrzy艅 w 1789 roku. W czasie wojen krzy偶ackich miasto wielokrotnie oblegane zmienia艂o w艂a艣ciciela. Od 1466 r. siedziba starostwa niegrodowego. Zamek g贸ruj膮cy nad miastem zosta艂 wzniesiony w latach 1296 – 1310 przez Krzy偶ak贸w. Wielokrotnie zdobywany i niszczony. Za rz膮d贸w Anny Waz贸wny zamek zmieni艂 wygl膮d z gotyckiej warowni na rezydencj臋 pa艂acow膮, zwie艅czon膮 renesansow膮 attyk膮. Zamek w 1807 roku pe艂ni艂 funkcj臋 lazaretu wojsk francuskich a w 1833 roku Prusacy umie艣cili tu wi臋zienie.

W 1842 roku i 1867 roku zosta艂y uszkodzone przez huragan attyki, kt贸re spadaj膮c uszkodzi艂y zamek , a偶 do piwnic. W latach 1947 – 53 przyst膮piono do odbudowy zamku. W latach 1524 – 1611 miasto nale偶y do rodziny Kostk贸w, a 1611-25 do kr贸lewny Anny Waz贸wny i w tym czasie przechodzi najwi臋kszy rozw贸j gospodarczy.

Za jej starostwa za艂o偶ono pierwsze plantacje tytoniu w Polsce. W p贸藕niejszym czasie starostami na zamku by艂y : kr贸lowa Konstancja, kr贸lewny Anna i Katarzyna oraz kr贸lowa Cecylia Renata. O tym okresie zwyk艂o si臋 m贸wi膰 jako o rz膮dach babskich, W latach 1656 – 57 miasto w r臋kach Szwed贸w i stopniowy upadek miasta. Ciekawostki ; ko艣ci贸艂 gotycki paraf, 艢w. Katarzyny z l po艂owy XIV wieku, kilkakrotnie zniszczony po偶arami m.in. w 1414 roku, pod koniec XVI wieku i w 1689 roku. Wewn膮trz fragmenty p贸藕nogotyckiej polichromii z pocz膮tku XVI wieku, fragmenty renesansowego nagrobka woj. pomorskiego Krzysztofa Kostki oraz gotycki dzwon w XV wieku. W rynku miasta tzw. Dom Pod Kapturem z XVIII wieku, Odcinki 聽 mur贸w miejskich wzniesionych w l po艂owie XIV wieku a rozbudowanych w XV wieku. Restauracja, hotel. Dojazd PKP i PKS .

48,0 km Bia艂kowo – wie艣 le偶膮ca nad rz. Drw臋c膮.

53,0 km Szafamia – wie艣. W 1779 roku w posiadaniu Juliana Dziewanowsklego, oko艂o 1863 roku Karwata, w 1902 roku Dobrzy艅skich i Cholew贸w a w latach 1910-20 nale偶y do Stanis艂awa Noskowskiego. Ciekawostki : w latach 1824 – 25 go艣ci艂 tu na zaproszenie Dominika, syna Juliana Dziewanowskiego 聽h.Jastrz臋biec m艂ody Fryderyk Chopin.

Obecny dw贸r zbudowany w 3 膰w. XIX wieku przez Karwata, prawdopodobnie z wykorzystaniem mur贸w poprzedniego. Eklektyczny. Obecnie wykorzystany jako O艣rodek Kultury Chopina, Dw贸r jest oto颅czony parkiem krajobrazowym o urozmaiconym drze颅wostanie z licznymi sztucznymi kana艂ami. W parku sku颅pienie 3 drzew : 2 d臋by o obw. 349 i 388 cm i lipa o obw. 350 cm w wieku 200 lat stanowi膮ce – pomnik przyrody, Dojazd PKS.

55,5 km P艂onne – wie艣 jako osada wzm. w 1323 roku. Wie艣 by艂a w艂asno艣ci膮 m. in. w 1564 roku Tomasza Bia艂kowskiego. od II po艂owy XVIII wieku do l potowy XIX wieku Dziewanowskich, nast臋pnie Piwnickich. Wie艣 wymieniana w korespondencji 聽Fryderyka 聽Chopina. Ciekawostki : cz臋艣ciowo zachowany dom w kt贸rym mieszka艂a w latach 1925 – 29 Maria D膮browska. Wed艂ug tradycji napisa艂a tu ‘Noce i dnie”. Obok tzw. G贸ra Modrzewiowa z 9-oma modrzewiami polskimi stanowi膮ca pomnik przyrody. Najstarsze z drzew maj膮 po oko艂o 300 lat. Ko艣ci贸艂 paraf. 艢w. Jakuba zbudowany oko艂o 1402 roku, przebudowany w latach 1545 – 46 staraniem Erazma Kretkowskiego.

.

Gotycki o zatartych cechach stylowych. Przy ko艣ciele znajduje si臋 obelisk ku czci Jana Dziewanowsklego, bohatera z pod Samosierry. We wsi znajduje si臋 zrujnowany dw贸r z pocz膮tku XIX wieku, kt贸ry przed wojn膮 nale偶a艂 do 艁empickich. W otoczeniu park krajobrazowy z modrzewiami – pomnikami przyrody z ko艅ca XVII wieku. Dojazd PKS.

57,5 km Rodzone – niewielka osada za艂o偶ona w XIX wieku, po艂o偶ona 1 km na po艂udnie od rzeki Drw臋cy.

61,5 km Tomkowo -osada za艂o偶ona w po艂owie XIX wieku. W 1880 r. jest wzm. folwark nale偶膮cy do Tomasza Cissowskiego w艂a艣ciciela pobliskiego P贸艂wieska Ma艂ego. W 1896 r. dobra naby艂 Edward Rudowski dla c贸rki Ludwiki. Ciekawostki: obecny pa艂ac w 1995 r. zosta艂 od podstaw zrekonstruowany przez prywatnych w艂a艣cicieli przy zachowaniu detalu architektonicznego. Obok pa艂acu znajduje si臋 park krajobrazowy, kt贸ry od r. 1965 jest rezerwatem przyrody “Tomkowo”. Rezerwat obejmuje obszar 14,98 ha, na kt贸rym chroni si臋 las gr膮dowy z udzia艂em modrzewia polskiego.

62,5 km Kierz Radzikowski – wie艣 o lu藕no rozrzuconej zabudowie mieszkalnej powsta艂a w ko艅cu XIX wieku.

66,7 km Radziki Du偶e – osada wymieniana w 1384 r. nale偶膮ca do Andrzeja herbu Ogo艅czyk kasztelana dobrzy艅skiego daj膮cego pocz膮tek rodzinie Radzikowskich. W 1752 r. w艂a艣cicielem jest Stanis艂aw Przeciszewski, na pocz膮tku XIX wieku Kazimierz Przeciszewski, a od 1839 r. Franciszek Salezy Dmochowski. Przed wojn膮 od 1919-39 r. w艂a艣cicielami byli bracia Kohn. W 1784 r. Franciszka z Tarnowskich Przeciszewska otrzyma艂a dla Radzik zezwolenie na lokacj臋 miasta, kt贸re w 1794 r. zosta艂o anulowane. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 paraf. 艢w. Katarzyny z prze艂omu XIV/XV wieku gotycki, dw贸r z czterokolumnowym portykiem zbudowany w II po艂owie XIX wieku przez Przeciszewskich, na cmentarzu pomnik powsta艅c贸w styczniowych poleg艂ych w bitwie pod Boles艂awicami (29.111.1864 r.). W parku obok dworu znajduj膮 si臋 ruiny rycerskiego zamku wzniesionego w latach 1435-1466 przez Radzikowskich.

Zamek w 1510 r, zosta艂 przebudowany przez ostatniego z rodu Miko艂aja Radzikowskiego. W czasie wojen szwedzkich uszkodzony popada w ruin臋. Obiekt reprezentowa艂 najprostszy typ rycerskiej siedziby obronnej, gdzie budynek mieszkalny obwiedziono murem obronnym z wykorzystaniem jednego boku jako oparcia. Pierwotnie dost臋pu do zamku broni艂a mokra fosa nawadniana z zanikaj膮cego obecnie stawu.

Budulcem u偶ytym przez budowniczych zamku by艂a ceg艂a, kt贸r膮 uk艂adano w uk艂adzie wendyjskim i gotyckim, a do podmur贸wki u偶yto kamienia polnego. Zamek by艂 za艂o偶ony na planie kwadratu 28,8 m x 28,8 m. Wjazd do zamku prowadzi艂 od strony pn-zach przez przedbramie. Pozosta艂e do dzi艣 mury obwodowe zachowane prawie w ca艂o艣ci. W miejscu pierwotnego budynku mieszkalnego piwnice o sklepieniu kolebkowym. We wsi znajduje si臋 bar. Dojazd PKS.

70,0 km Kupno – wie艣 nad Drw臋c膮. Zak艂ad Eksploatacji Kruszywa.

71,6 km P贸lka Du偶a – osada le艣na nad rz. Drw臋c膮. Na rz. Drw臋cy znajduje si臋 most drogowy przez kt贸ry prowadzi szosa Kupno – Wrocki. Granica historycznych ziem: dobrzy艅skiej i che艂mi艅skiej.

74,6 km S艂oszewy – osada wzm. w 1322 r. kiedy wymienia si臋 miejscowego plebana. W 1375 r. rycerz Jan z Kruszyn, do kt贸rego nale偶膮 S艂oszewy porywa i wi臋zi tu 6 tygodni bpa che艂mi艅skiego Wikbolda Dobilsteina. W 1414 r. wie艣 ponosi szkody wojenne kiedy to zostaje spalony dw贸r oraz zniszczony ko艣ci贸艂. W 1772 r. wie艣 nale偶y do Sowi艅skiego w latach 40-tych XIX wieku do Jezierskich, a od 1853 r. do Ernesta Kriegera w艂a艣ciciela Karbowa. Od 1933 r. maj膮tek nale偶a艂 do El偶biety von Witzleben w imieniu kt贸rej zarz膮dza艂 do 1945 r. Justus Wurtz. Ciekawostki : grodzisko 艣redniowieczne czworoboczne z majdanem na planie trapezu czynne w XIV-XV wieku, na majdanie zbudowany w XVIII wieku dw贸r, kt贸ry p贸藕niej rozbudowano na pocz膮tku XX wieku. W otoczeniu dworu park krajobrazowy z XVIII wieku z 200-letnimi d臋bami. W parku, kt贸ry liczy 24 gatunki drzew liczne pomniki przyrody oraz ciekawe okazy drzew (sosna wejmutka, topola kanadyjska, 偶ywotnik).

80,8 km Mszano – osada wzm. 1246 r.. W 1340 r. nale偶y do bp贸w che艂mi艅skich. W 1445 r. jest wymieniana parafia a w 1553 r. ko艣ci贸艂. W latach 1747-63 dzier偶awc膮 d贸br biskupich w Mszanie jest kpt. wojsk polskich Bart艂omiej Or艂owski. W XIX wieku wie艣 nale偶y do Wybickich. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 neogotycki 艣w. Bart艂omieja z 1902 r. W 1991 r. na 艂膮kach przy rz. Drw臋cy zosta艂y odkryte najstarsze w Polsce groby prehistoryczne z oko艂o 7000 r. p.n.e. Dojazd PKS.

84,0 km Szabda – wie艣 wzm. w 1340 r. jako granicz膮ca z Niewierzem. W 1343 r. jest wymieniany so艂tys Gobil. W r. 1535 jest w艂asno艣ci膮 kr贸lewsk膮, z kt贸rej cz臋艣膰 nale偶y do szlachcica Jerzego W膮pierskiego. W dniu 14.03.1769 r. skonfederowany oddzia艂 z ziemi dobrzy艅skiej pod dow贸dztwem Szymona Zieli艅skiego stoczy艂 tu przegran膮 bitw臋 z rosyjskim oddzia艂em.

87,3 km Brodnica – miasto. gr贸d wzm. w 1260 r.. Prawa miejskie w 1298 r. W latach 1317-1479 w r臋kach Krzy偶ak贸w. Micha艂owo, dzielnica miasta by艂a we wczesnym 艣redniowieczu o艣rodkiem Ziemi Micha艂owskiej, kt贸ra w 1317 r. zosta艂a sprzedana Zakonowi przez ks. kujawskiego Leszka . W czasie wojny 13-letniej 1454-1466 miasto przechodzi艂o kilkakrotnie z r膮k do r膮k. W 1479 r. w艂膮czona do Korony, siedziba starosty kr贸lewskiego do 1772r. Ko艣ci贸艂 i klasztor Reformator贸w (ob. Franciszkan贸w) fund. J贸zefa i Rozalii Czapskich Pl膮skowskich w 1751 r. Po kasacie zakonu w 1831 r. ko艣ci贸艂 zamieniono na cmentarny, garnizonowy, a klasztor na wi臋zienie (1839 r.).

Po 1945 r. obj臋ty przez Franciszkan贸w. Rozkwit gospodarczy miasta XIV wieku oraz w latach 1604-25 (rz膮dy Anny Waz贸wny). Upadek miasta na skutek wojen szwedzkich. W 1807-15 nale偶y do Ksi臋stwa Warszawskiego. Obecnie liczy oko艂o 20.000 mieszka艅c贸w. Ciekawostki : ko艣ci贸艂 parafialny z prze艂omu XIII/XIV w. ceglany, gotycki, wewn膮trz polichromia gotycka, renesansowa oraz barokowa, gotyckie rze藕by z II po艂owy XIV w. oraz krucyfiks z II po艂owy XIV w. Ko艣ci贸艂 barakowy z wyposa偶eniem rokokowym, klasztor o skromnych cechach barokowych. Brama Mazurska z pocz膮tku XIV wieku gotycka, Wie偶a Che艂mi艅ska z II po艂owy XIV wieku. Wie偶a i szczyt ratusza gotyckiego ko艅ca XIV w., spalonego w 1631 r., rozebranego w 1868 r. Spichlerz renesansowyz 1604 r., przebudowany XIX/XX w. Pa艂ac Anny Waz贸wny wzniesiony oko艂o 1564 r. przez starost臋 Rafa艂a Dzia艂y艅skiego, przebudowany w 1969 r. Zamek krzy偶acki wybudowany w latach 1308-39, siedziba komtur贸w krzy偶ackich 1331-1454. Od 1479 do 1772 r. siedziba starost贸w polskich m.in. Dzia艂y艅skich (1485-1604), Anny Waz贸wny (1604-25). 聽W czasie wojen szwedzkich zniszczony, rozebrany przez w艂adze pruskie z XVIII wieku. Zachowane zarysy mur贸w i cz臋艣ciowo piwnice, wysoka o艣mioboczna wie偶a 54 m oraz cz臋艣ciowo budynek bramny. Z przedzamcza zachowa艂y si臋 du偶e partie mur贸w obronnych. Przy ulicy Kamionki d膮b – pomnikowy (460 cm). Na uwag臋 zas艂uguje tak偶e tr贸jk膮tny rynek. Dojazd PKP i PKS.

93,6 km Tama Brodzka – osada le艣na ze stacj膮 kolejow膮 linii Brodnica- Dzia艂dowo i Brodnica – Nowe Miasto Lubawskie. W臋ze艂 szlak贸w turystycznych: 偶贸艂tego (Toru艅 – Radomno) i zielonego (G贸rzno – 艁膮korz). W pobli偶u stacji PKP schron 偶elbetowy z okresu II wojny 艣wiatowej (1944 r). Bar. Dojazd PKP, PKS.

.

94,0 km Tama Brodzka – zastawka spi臋trzaj膮ca na rzece Skarlance.

97,8 km Mariany – przysi贸艂ek z kilkoma zabudowaniami. Dochodzi tu szlak turystyczny niebieski (G贸rzno – Bachotek).

100,0 km Bachotek – /jezioro/ oraz stanica wodna PTTK im. Marii Oko艂贸w-Podhorskiej. Jedno z najbardziej znanych miejsc na terenie Pojezierza Brodnickiego. Jezioro Bachotek posiada obszar 211 ha przy max g艂臋boko艣ci oko艂o 24 m. Dobra rycerskie w 1446 r. nale偶膮ce do Lamperta, w komturii brodnickiej. Od 1511 r. dobra szlacheckie nale偶膮ce do Janusza Szadli艅skiego (vel Bachockiego). W 1951 r. M. Oko艂贸w-Podhorska zainicjowa艂a budow臋 drewnianej stanicy wodnej dla turyst贸w wodniak贸w. Ciekawostki : przy le艣nicz贸wce “Bachotek” ro艣nie lipa drobnolistna w wieku 150 lat o obwodzie 395 cm w pier艣nicy b臋d膮ca pomnikiem przyrody, na Wyspie Skarb贸w na je偶. Bachotek znajduje si臋 hipotetyczne grodzisko z wa艂em i fos膮 (22 x 12m). 聽Na p贸艂wyspie wrzynaj膮cym si臋 w jez. Stra偶ym znajduj膮 si臋 po艂o偶one obok siebie dwa grodziska wy偶ynne : jedno owalne (40 x 30 m), a drugie sto偶kowate z wa艂em i fos膮 (32 x 15 m). W sezonie restauracja i dojazd PKS.

100,1 km Bachotek – mostek Jadwigi przerzucony przez Skarlank臋. Obok, wzd艂u偶 Skarlanki rozci膮ga si臋 rezerwat przyrody “Bachotek” utworzony w 1984 r. na powierzchni 22,71 ha. Rezerwat utworzono w celu ochrony unikalnego zbiorowiska ro艣linno艣ci wodnej. W czasie II wojny 艣wiatowej po drugiej stronie rzeki Skarlanki hitlerowcy bestialsko zamordowali kilkuset Polak贸w a nast臋pnie pr贸bowali spali膰 zw艂oki. W miejscu tym w 1958 r. dokonano ods艂oni臋cia pomnika w kszta艂cie stylizowanego or艂a projektu Juliusza Wilskiego.

102,5 km Stra偶ym – /jezioro/ o powierzchni 73 ha i max g艂臋boko艣ci 聽9 m.

105,5 km Cich贸wka – rzeka (most na rzece Cich贸wce), kt贸ra 艂膮czy jez. Zbiczno i jez. Stra偶ym. Obok szosy Jajkowo – Zbiczno znajduj膮 si臋 polskie schrony 偶elbetowe z 1939r.

105,7 km Zbiczno – /jezioro/ po艂o偶one w centrum Pojezierza Brodnickiego. Powierzchnia jeziora wynosi 129 ha, a max g艂臋boko艣膰 41,6 m.

110,0 km Ryteb艂ota – le艣nicz贸wka z 1868r, wok贸艂, kt贸rej powsta艂o kilkana艣cie domk贸w letniskowych, o艣rodek wypoczynkowy, pola namiotowe oraz o艣rodek jazdy konnej. W Rytychb艂otach szosa Ciche – Brodnica przecina przesmyk mi臋dzyjeziorny, kt贸rym jest rz. Cich贸wka 艂膮cz膮ca jez. Tomaszek z jez. Zbiczno. Ciekawostki : pomnik przyrody : aleja jaworowo – lipowo – klonowa oraz 4 d臋by b臋d膮ce ka偶dy z osobna pomnikiem przyrody, w tym “D膮b Ko艣ciuszki” rosn膮cy przy skr臋cie szlaku z szosy nad jez. Tomaszek. Wiek d臋b贸w dochodzi do 300 lat, szeroko艣膰 w pier艣nicy od 252 do 390 cm. Dojazd PKS.

113,2 km Ciche – jezioro o powierzchni 111 ha i max g艂臋boko艣ci 13,4 m

117,2 km Brodniczanka – struga tworz膮ca przesmyk pomi臋dzy je偶. Mieliwo o powierzchni 聽81 ha i max g艂臋boko艣ci 9,4 m i jez. Sosno o powierzchni 188 ha i max g艂臋boko艣ci 12,4 m. Nad jez. Mieliwo zosta艂 w 1958 r. utworzony rezerwat przyrody “Mieliwo” na powierzchni 11,73 ha, gdzie ochronie podlega mieszany las z przewag膮 buka. Wyst臋puj膮 tu 200-letnie sosny oraz stanowisko lilii z艂otog艂贸w.

123,2 km G贸rale – osada wymieniana w 1322 r. na dokumencie komtura ziemi che艂mi艅skiej Otto von Lutterberga, kt贸ry nada艂 jej przywilej lokacyjny. W 1432 r. wielki mistrz Pawe艂 von Russdorf nadaje wie艣 Miko艂ajowi Tenner. W 1414 r. wie艣 ponios艂a szkody wojenne. Ciekawostki: drewniany ko艣ci贸艂 paraf. 艢w. Marcina wzniesiony w latach 1723-24 w miejscu poprzedniego. Drewniana chata z prze艂omu XVIII/ XIX wieku (nr 60). Dojazd PKS.

125,2 km G艂owi艅skie – jezioro 聽o powierzchni 130,5 ha i max g艂臋boko艣ci 18,5 m.

130,2 km Ostrowite – wie艣 偶e stacj膮 PKP na linii kolejowej Toru艅 -I艂awa. W臋ze艂 szlak贸w turystycznych: 偶贸艂tego (Toru艅 – Radomno), zielonego (Ostrowite – Radzy艅 Che艂mi艅ski) i niebieskiego (Brodnica -Ostrowite). Wie艣 wzm. w 1414 r. kiedy ponios艂a szkody wojenne. W 1764 r. w艂a艣cicielami s膮 Ostrowiccy. W latach 1920-44 dobra s膮 w艂asno艣ci膮 Hansa von Blichera. Ciekawostki: gotycki ko艣ci贸艂 paraf. 艢w. Jakuba zbudowany w l po艂owie XIV wieku, pa艂ac zbudowany w ko艅cu XIX wieku, pi臋trowy, w otoczeniu znajduje si臋 park krajobrazowy z XIX wieku z 24 gatunkami drzew (m.in. platan).

133,0 km Osetno – osada wzm. 1338 r. kiedy to wielki mistrz Dytrych von Altenburg nada艂 j膮 Miko艂ajowi de Dobruicz. W r. 1414 wie艣 ponosi szkody wojenne. W 1570 r. w艂a艣cicielem jest Stanis艂aw Wichulski.

136,8 km 艁膮korek – osada wzm. w 1414 r. jako zniszczona. W latach 1423-24 w艂asno艣膰 rycerska Hannosa w komturstwie radzy艅skim. W 1570 r. jest tu folwark kr贸lewski z m艂ynem o 2-ch ko艂ach. W XVIII wieku wie艣 nale偶a艂a do starostwa 艂膮korskiego (starostami byli m.in. Czapscy).

Ciekawostki : pa艂ac z 1901 r. o cechach secesyjnych otoczony parkiem z ko艅ca XIX wieku, w kt贸rym szereg drzew b臋d膮cych pomnikiem przyrody (lipy drobnolistne i kasztanowiec). Nad jez. 艁膮korz przy kanale prowadz膮cym do jez. Part臋czyny Wielkie znajduj膮 si臋 relikty nawodnej osady palowej z XIV wieku odkrytej przez Maxa T枚ppena w 70-tych latach XIX wieku. Jezioro 艁膮korz liczy 162 ha powierzchni przy 30,9 m g艂臋boko艣ci. Dojazd PKS.

143,0 km Okonek – jezioro 聽o powierzchni 3,4 ha i max g艂臋boko艣ci 8 m.

150,0 km Skarlin – osada wzm. w 1339 r. kiedy jest wymieniany rycerz Fryderyk ze Skarlina. W latach 1402-38 wie艣 stanowi w艂asno艣膰 Zakonu w w贸jtostwie bratia艅skim. W r. 1414 zosta艂 spalony ko艣ci贸艂 i wie艣 ponios艂a szkody. Ciekawostki: gotycki ko艣ci贸艂 paraf. 艢w. Bart艂omieja z oko艂o 1330 r.. Nad je偶. Skarli艅skim powierzchnia 300 ha i max g艂臋boko艣膰 15,5 m przy p艂w. Kuchnia relikty nawodnej osady palowej z XIV wieku. Dojazd PKS.

153,0 km Lekarty – osada wymieniana w 1402 r. przez w贸jta bratia艅skiego Henryka Marschalka jako opustosza艂a. Dojazd PKS.

156,5 km Gry藕liny 聽– osada wzm. w 1402 r. kiedy jest wymieniany rycerz Miko艂aj z Gry藕lin. W 1414 r. wie艣 ponios艂a szkody wojenne. W 1501 r. w艂a艣cicielem jest Mateusz Wilkanowski, a w 1570 r. Dzia艂y艅ski. Ciekawostki : poewangelicki ko艣ci贸艂 z XIX wieku, plebania z XIX wieku. Dojazd PKS.

160,0 km Radomno 聽– wie艣 lokowana w latach 1301-31 przez komtura krajowego Siegharda von Schwarzburga w komturii dzierzgo艅skiej. W 1570 r. w艂asno艣膰 kr贸lewska, wzmiankowany jest m艂yn o 1 kole i karczma. W 1316 r. wymieniany jest m艂yn o 1 kole i karczma. Ciekawostki : ko艣ci贸艂 paraf. Naj艣wi臋tszego Serca Jezusa z 1900-06 r., dw贸r z ko艅ca XIX wieku z otaczaj膮cym go parkiem. Na wyspie jez. Radomi艅skiego (pow. 115 ha i max g艂臋boko艣ci 28 m) znajduj膮 si臋 wa艂y 艣redniowiecznego grodziska. W臋ze艂 szlak贸w turystycznych : 偶贸艂tego (Toru艅 – Radomno) i czerwonego (Nowe Miasto Lubawskie – Radomno). Dojazd PKP i PKS.

Henryk Mi艂oszewski

Znakowany turystyczny szlak pieszy w kolorze 偶贸艂tym, z przebiegiem j/w zosta艂 wyznaczony w terenie przez dzia艂aczy spo艂ecznych z Oddzia艂u Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu, kt贸ry jest administratorem szlaku i posiada pe艂ne prawa autorskie zwi膮zane ze szlakiem (przebieg trasy, kilometra偶, kod szlaku, symbolika, nazwa i opis krajoznawczy)

Trasy w okolicy

Kategorie

Rodzaje szlaku: Szlak pieszy (znakowany). Miejscowo艣ci: Bachotek, Ciechocin, Golub-Dobrzy艅, Ostrowite, Radomno, Szafarnia, Tama Brodzka, Toru艅 i Z艂otoria. Regiony: Brodnicki (powiat), Brodnicki Park Krajobrazowy, Golubsko-Dobrzy艅ski (powiat), Toru艅ski (powiat) i Ziemia Che艂mi艅ska. Wojew贸dztwa: kujawsko-pomorskie.

Ostatnia modyfikacja: 21 wrze艣nia 2016