Spis tre艣ci: 聽opis 聽| mapa 聽| komentarze

Toru艅 – Suchat贸wka (szlak pieszy, niebieski)

Toru艅 - Toru艅 (ruiny zamku Dyb贸w) - Toru艅 (fort X) - M. Nieszawka - Cierpice - Suchat贸wka (kana艂) - Suchat贸wka E-11

0.00 (0%) - 0 g艂osy

40 km

Znak - Szlak pieszy niebieski

Opis

Tekst publikowany dzi臋ki uprzejmo艣ci Oddzia艂u Miejskiego PTTK w Toruniu

Przedstawiany szlak rozpoczyna si臋 przy BORT-PTTK na Placu Rapackiego 2 i przebiega na d艂ugo艣ci 21 km przez 艂膮ki nadwi艣lane i obszary le艣ne Puszczy Bydgoskiej ko艅cz膮c si臋 na dworcu PKP w Suchat贸wce. W 1995 r. szlak zosta艂 oznaczony kodem E-11.

Serdecznie zapraszamy na w臋dr贸wk臋.

Odcinek Toru艅 – Zamek Dyb贸w

0,0 km Toru艅 (BORT-PTTK Plac Rapackiego 2). Dojazd MZK – pocz膮tek znakowanego szlaku turystycznego w kolorze niebieskim.

1,4 km Toru艅 (camping “Tramp” ul. Dybowska). W tym miejscu szlaki turystyczne (czerwony i niebieski) rozdzielaj膮 si臋. Mo偶na skorzysta膰 z okazji aby szlakiem czerwonym doj艣膰 do ul. Majdany w celu obejrzenia rezerwatu przyrody “K臋pa Bazarowa”. Rezerwat le艣ny zosta艂 utworzony w 1987 r. na powierzchni 32,40 ha w celu obj臋cia ochron膮 lasu 艂臋gowego wierzbowo-topolowego znajduj膮cego si臋 na wi艣lanej wyspie zwanej K臋p膮 Bazarow膮.

1,8 km Toru艅 (ruiny zamku “Dyb贸w”). W 1422 r. nad je偶. Me艂no w ziemi che艂mi艅skiej zosta艂 podpisany traktat pokojowy nazwany Pokojem Me艂ne艅skim. Na mocy jego postanowie艅 Krzy偶acy zrzekli si臋 na rzecz kr贸la W艂adys艂awa Jagie艂艂y ziem na lewym brzegu Wis艂y (komturii nieszawskiej). Granica pa艅stwowa mia艂a przebiega膰 艣rodkiem koryta rz. Wis艂y. Krzy偶acy zobowi膮zani zostali do rozebrania zamku komturskiego w Nieszawie. Po obj臋ciu tych ziem w posiadanie kr贸l W艂adys艂aw Jagie艂艂o buduje ok. 1424 r. vis-a-vis Torunia zamek, kt贸ry mia艂 strzec granic polski. Zamek oraz powsta艂a osada s膮 nazwane wymiennie Dybowem lub Now膮 Nieszaw膮. Z czasem osada sta艂a si臋 powa偶nym konkurentem dla toru艅skich kupc贸w i mieszczan pozbawiaj膮c ich wielu dochod贸w. Okazj膮 do zniszczenia konkurenta okaza艂a si臋 wojna 13-letnia (1454-66) podczas kt贸rej mieszczanie toru艅scy udzielali znacznej pomocy materialnej i finansowej kr贸lowi Kazimierzowi Jagiello艅czykowi. W zamian wymogli na kr贸lu zniszczenie konkurencyjnej osady przez przeniesienie w 1460 r. w g贸r臋 rz. Wis艂y na jej obecne miejsce. Zamek “Dyb贸w” – zosta艂 zbudowany w latach 1423-62 przez kr贸la W艂adys艂awa Jagie艂艂臋 jako przeciwwaga zamku krzy偶ackiego w Toruniu.

Zamek powstawa艂 etapami, w pierwszej kolejno艣ci zbudowano budynek mieszkalny (lata 1423-25), potem na pocz膮tku lat 30-tych XV wieku okolono budynek murem obwodowym i dobudowano wie偶臋 bramn膮 od strony po艂udniowej. Wreszcie w latach 1454-62 dokonano przebu颅dowy wie偶y bramnej (wjazdowej) na baszt臋 oraz podwy偶szono mury obwodowe. W latach 1425-56 zamek s艂u偶y艂 jako siedziba burgrabiego kr贸lewskiego a nast臋pnie stanowi艂 siedzib臋 starostwa kr贸lewskiego. Pierwszym starost膮 dybowskim by艂 Jan Ko艣cielecki.

W 1431 r. Krzy偶acy za pomoc膮 toru艅skich mieszczan zniszczyli osad臋 przyzamkow膮 i zdobyli zamek, utrzymuj膮c go do 1435 r. W 1454 r. kr贸l Kazimierz Jagiello艅czyk nada艂 s艂ynne tzw. “Statuty Nieszawskie” przebywaj膮c w zamku “Dyb贸w”. W 1655 r. wojska szwedzkie pr贸bowa艂y wysadzi膰 pot臋偶ne mury zamku dokonuj膮c cz臋艣ciowych zniszcze艅. W 1813 r. w ruinach zamku broni艂a si臋 skutecznie grupa oko艂o 40 偶o艂nierzy francuskich pod dow贸dztwem p艂k Suvary przed naciera颅j膮cymi wojskami rosyjskimi. W 1848 r. zamek dybowski zosta艂 w艂膮czony w obw贸d fortyfikacji miejskich. Wykuto wtedy nowe strzelnice w obwodzie mur贸w zamku zacieraj膮c pierwotny XV-wieczny uk艂ad starych strzelnic. Do naszych czas贸w znakomicie zachowa艂 si臋 obw贸d mur贸w zam颅kowych. W trzech naro偶nikach na murach znajduj膮 si臋 艣lady nadwieszonych naro偶nych wie偶yczek. W cz臋艣ci po艂udniowej zamku zachowa艂y si臋 ruiny wie偶y bramnej (wjazdowej), kt贸ra w latach 70-tych naszego stulecia zosta艂a w ca艂o艣ci zrekon颅struowana. Nieodpowiedzialne zachowania ludzi i przypadkowo wzniecony po偶ar zdewastowa艂y odrestaurowany obiekt. W cz臋艣ci p贸艂nocnej mur贸w obwodowych na zewn膮trz zamku zachowany czytelny uk艂ad 艣cian dawnego budynku mieszkalnego. Wewn膮trz zamku znajduje si臋 niezabudo颅wany p艂aski dziedziniec na rzucie prostok膮ta.

Odcinek Zamek Dyb贸w – Ma艂a Nieszawka

3,9 km Toru艅 (Fort X). Nadbrze偶na bateria ziemna – bo takie by艂o przeznaczenie obiektu powsta艂a w okresie rozbudowy twierdzy fortowej Toru艅 w latach 1878-84. Bateria zosta艂a wyposa偶ona w ceglany schron dla za艂ogi oraz dodatkowo otoczona mokra fos膮 do dzi艣 zachowan膮. Do 1920 r. bateria nosi艂a niemieck膮 nazw臋 “Batterie Grunthalmuhle” a p贸藕niej nazw臋 “Baterii Nadbrze偶nej”. Obiekt jest dost臋pny do obejrzenia. Obok baterii ci膮gnie si臋 wzd艂u偶 rz. Wis艂y wa艂 przeciwpowodziowy.

5,9 km Ma艂a Nieszawka (ruiny zamku). W 1230 r. przybyli na ten teren Krzy偶acy obejmuj膮c darowane w 1230 r. przez ks. mazowieckiego Konrada okoliczne ziemie. W tym te偶 czasie zosta艂 wzniesiony pierwszy na ziemiach polskich zamek krzy偶acki b臋d膮cy siedzib膮 komtura krzy偶ackiego. Komtur sta艂 na czele okr臋gu administracyjnego – komturii. Pierwszym wymienianym komturem “von Nessau” jest Henryk wzm. w latach 1250-57.

.Ostatnim komturem nieszawskim lecz tylko tytularnym by艂 WiIrych Breder wzm. w 1435 r. Istniej膮cy w Nieszawie zamek musia艂 by膰 w swojej bryle niezwykle pi臋kny skoro nazwany by艂 “Kaiserlich-Schloss” czyli zamkiem cesarskim. Na mocy tzw. Pokoju Me艂ne艅skiego w 1422 r. zawartym pomi臋dzy kr贸lem W艂adys艂awem Jagie艂艂膮, a wielkim mistrzem Paw艂em von Russdorf nad jez. Me艂no Krzy偶acy zrzekli si臋 swych praw do obszar贸w znajduj膮cych si臋 na lewostronnym brzegu rz. Wis艂y (tzw. okr臋g nieszawski). Poza tym zobowi膮zali si臋 do rozebrania swojego zamku w Nieszawie.

Zobowi膮zania pokojowe odno艣nie zamku zosta艂y wykonane oko艂o 1424r. Podczas w臋dr贸wek warto na chwil臋 zatrzyma膰 si臋 i obejrze膰 niewielkie zadrzewione wzg贸rze po艂o偶one obok wi艣lanego wa艂u przeciwpowodziowego w kt贸rym kryj膮 si臋 fundamenty krzy偶ackiej warowni. W latach 1975-80 na terenie wzg贸rza prowadzono prace archeologiczne z inicjatywy muzeum Okr臋gowego w Toruniu.

8,9 km Ma艂a Nieszawka (ko艣ci贸艂). Osada wymieniona w 1230 r. jako Nissowe. Przez okres panowania krzy偶ackiego do 1422 r. nale偶a艂a do komturstwa nieszawskiego. Nast臋pnie wchodzi艂a w sk艂ad d贸br ekonomii dybowskiej. W XVIII wieku zostali tu osiedleni tzw. “ol臋drzy”. We wsi znajduje si臋 drewniany ko艣ci贸艂 p.w. Naj艣wi臋tszego Serca Pana Jezusa zbudowany w 1890 r. jako zb贸r mennonicki. Na szczycie dwuspadowego dachu 艣wi膮tyni znajduje si臋 chor膮giewka z dat膮 budowy. Od 1945 r. ko艣ci贸艂 nale偶y do parafii katolickiej. Dojazd PKS.

Odcinek Ma艂a Nieszawka – Suchat贸wka

12,4 km Cierpie膰 (ko艣ci贸艂). Osada wzm. w 1610 r. jako Cierpiecz gdzie istnia艂 na strudze Zielonce czynny m艂yn nale偶膮cy do starostwa dybowskiego. W XVIII wieku jest wzm. jako zrujnowany. W II po艂owie XIX wieku w osadzie le艣nej Cierpice zbudowano tartak, kt贸ry w obecnym stuleciu zosta艂 powa偶nie rozbudowany i zmodernizowany daj膮c pocz膮tek Przedsi臋biorstwu Wielkowymiarowych Konstrukcji Drzewnych. Do obiekt贸w zabytkowych nale偶膮: budynek dworca PKP z 1875 r., ko艣ci贸艂 p.w. NMP Kr贸lowej Polski zbudowany w 1938 r. oraz cmentarz ewangelicki. Cierpice le偶膮 na skraju wielkiego kompleksu le艣nego nazwanego Puszcz膮 Bydgosk膮 i ci膮gn膮cego si臋 pomi臋dzy Toruniem l Bydgoszcz膮. Dojazd PKP i PKS.

19,5 km Suchat贸wka (kana艂). Znajduj膮cy si臋 tu kana艂 zosta艂 przekopany w latach 60-tych naszego stulecia w celu odprowadzenia nadmiernej ilo艣ci wody z je偶. Nowego do Strugi Zielonej. Jezioro Nowe ma powierzchni臋 oko艂o 29 ha i 艣redni膮 g艂臋boko艣膰 3 m. Otaczaj膮 go dooko艂a lasy puszczy Bydgoskiej. Punkt styczny 偶e szlakiem czerwonym (Inowroc艂aw – Suchat贸wka).

21,0 km Suchat贸wka (dworzec PKP) – wie艣 znajduj膮ca si臋 na skraju Puszczy Bydgoskiej. Przed laty o艣rodek wypoczynku dla mieszka艅c贸w Torunia. Restauracja. Dojazd PKP i PKS.

Mennonici : w czasie reformacji w XVI wieku we Fryzji (Niderlandy) dochodzi do roz艂amu w ko艣ciele katolickim gdzie powstaj膮 odr臋bne wsp贸lnoty protestanckie. Jednym z takich od艂am贸w by艂o ugrupowanie, kt贸rego ojcem duchowym, przyw贸dc膮 by艂 eks proboszcz ko艣cio艂a katolickiego Menno Simmonis (1498-1559). Do tw贸rc贸w ko艣cio艂a protestanckiego we Fryzji zaliczamy Jana 艁askiego, kt贸ry pierwszy u偶y艂 nazwy “mennonici” w stosunku do ugrupowania Mennona. Wskutek prze艣ladowa艅 w ojczy藕nie mennonici masowo emigrowali osiedlaj膮c si臋 w tolerancyjnej Polsce, wed艂ug ostro偶nych prognoz w XVII wieku na 呕u艂a颅wach Wi艣lanych 偶y艂o do 12.000 osadnik贸w nazwanych u nas tak偶e “ol臋drami”. Przybysze byli osiedlani na terenach dotychczas nieprzydatnych jakimi by艂y podmok艂e po艂acie 艂膮k, nieuregulowane cieki wodne, jednym s艂owem zasiedlali nieu偶ytki. Odpowiednie rozumienie stosunk贸w wodnych po艂膮czone z niezwyk艂膮 pilno艣ci膮 i pracowito艣ci膮 zjedna艂o wkr贸tce w艂adze polskie do osadnik贸w, poniewa偶 uzyskane plony z nieu偶ytk贸w by艂y wy偶sze od tych na dobrych ziemiach. Przybysze z Niderland贸w uzyskali od w艂adz polskich zwolnienia 偶e s艂u偶by wojskowej, wolno艣膰 osobist膮 oraz zwolnienia od wszelkich 艣wiadcze艅 w naturze i w obowi膮zku. Mennonici przez 2 wieki utrzymywali swoj膮 odr臋bno艣膰 m.in. chrzcili doros艂ych a nie dzieci, odpowiedzialno艣膰 ponosili grupow膮, odmawiali piastowania publicznych urz臋d贸w. W pasie osadnictwa niderlandzkiego na terenie b.woj. toru艅skiego zosta艂y za艂o偶one takie miejscowo艣ci jak: Sosn贸wka, Sztynwag, Nieszawka, Cierpice, Brzoza Toru艅ska i wiele innych. Z okresu kiedy tzw. “ol臋drzy” regulowali gospodark臋 wodn膮 pozosta艂o wiele wiatrak贸w w typie holenderskim widocznych w wiejskim krajobrazie. W Toruniu na terenie skansenu Muzeum Etnograficznego znajduje si臋 lapidarium kilkunastu nagrobk贸w mennonickich z terenu Dolnej Wis艂y w tym z wymienionej Sosn贸wki.

Henryk Mi艂oszewski

 

Znakowany turystyczny szlak pieszy w kolorze czerwonym, z przebiegiem j/w zosta艂 wyznaczony w terenie przez dzia艂aczy spo艂ecznych z Odzia艂u Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu, kt贸ry jest administratorem szlaku i posiada pe艂ne prawa autorskie zwi膮zane ze szlakiem (przebieg trasy, kilometra偶, kod szlaku, symbolika, nazwa i opis krajoznawczy)

Trasy w okolicy

Kategorie

Rodzaje szlaku: Szlak pieszy (znakowany). Miejscowo艣ci: Cierpice, Suchat贸wka i Toru艅. Regiony: Toru艅ski (powiat) i Ziemia Che艂mi艅ska. Wojew贸dztwa: kujawsko-pomorskie.

Ostatnia modyfikacja: 20 lutego 2017