Spis tre艣ci: 聽opis 聽| mapa 聽| komentarze

Toru艅 Szlak Forteczny (pieszy, czarny)

Toru艅 - forty toru艅skie - Toru艅

3.57 (72%) - 7 g艂osy

44 km

Pobierz 艣lad GPS: KML | GPX

asfalt: 20 % | szuter: 80 % |

Znak - Szlak pieszy czarny

Mapa

Opis

Tekst publikowany dzi臋ki uprzejmo艣ci Oddzia艂u Miejskiego PTTK w Toruniu

Szlak turystyczny – pieszy o d艂ugo艣ci 44 km, oznakowany kolorem czarnym nosi nazw臋 “szlaku fortecznego”. Rozpoczyna si臋 na pl. Rapackiego przy BORT PTTK prowadzi do poszczeg贸lnych fort贸w i ko艅czy si臋 przy dworcu PKP Toru艅 G艂贸wny. Przebieg szlaku jest tak pomy艣lany, 偶e mo偶na w艂膮czy膰 si臋 do zwiedzania fort贸w w r贸偶nych dowolnych jego punktach. Wychodz膮c naprzeciw oczekiwaniom, dzia艂acze Oddzia艂u Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu opracowali niniejszy opis szlaku z my艣l膮 przekazania podstawowych informacji o XIX-wiecznej twierdzy fortowej. Zarz膮d Oddzia艂u ustanowi艂 聽Odznak臋 “Mi艂o艣nik Twierdzy Toru艅” kt贸rej celem jest popularyzacja walor贸w krajoznawczych miasta, szczeg贸lnie obiekt贸w fortyfikacyjnych dawnej twierdzy Toru艅 oraz zach臋cenie szerokiego grona turyst贸w, krajoznawc贸w i mi艂o艣nik贸w fortyfikacji do przyjazdu i poznania doskonale zachowanego pier艣cienia fort贸w usytuowanych wok贸艂 Torunia.
艢lady umocnie艅 obronnych licz膮 w Toruniu kilkaset lat. W 艣redniowieczu by艂y to typowe dla tamtych czas贸w mury z basztami i bramami, zachwycaj膮ce jeszcze dzi艣 od strony Wis艂y. W pocz膮tkach XVII wieku podj臋to na zewn膮trz mur贸w budow臋 pot臋偶nych ziemnych fortyfikacji bastionowych, kt贸rych pozosta艂o艣ci rysuj膮 si臋 jeszcze w pasie 艣r贸dmiejskiej zieleni. Wielokrotnie szturmowane i bronione, przebudowywane i wzmacniane przez Polak贸w, Szwed贸w, Francuz贸w, Rosjan i Prusak贸w dotrwa艂y do schy艂ku XIX wieku. W贸wczas to powsta艂 wok贸艂 Torunia 鈥 贸wczesnej nadgranicznej twierdzy na styku dw贸ch mocarstw – nowy typ fortyfikacji otaczaj膮cej, w pewnym oddaleniu pier艣cieniem fort贸w centrum miasta. Ten wyj膮tkowo interesuj膮cy, a rzadko spotykany zesp贸艂 zabytkowy, zachowa艂 si臋 w powa偶nej mierze i stanowi niespotykan膮 coraz popularniejsz膮 atrakcj臋 Torunia. Zesp贸艂 fortyfikacji pier艣cienia zewn臋trznego twierdzy Toru艅 powsta艂 w wyniku 5 etap贸w budowy i modernizacji, poczynaj膮c od wzniesienia fort贸w g艂贸wnych w latach 1878-1885 i wielkiej rozbudowy z lat 1887-1894. Kolejne etapy, w latach 1895-1905 i 1905-1914, obj臋艂y budow臋 baterii pancernych oraz modernizacj臋 schron贸w i fort贸w, ostatni etap stanowi rozbudowa mobilizacyjna w 1914 r. Toru艅ska twierdza fortowa sk艂ada si臋 z nast臋puj膮cych 聽element贸w :
1. Zabudowanego ponad 200 r贸偶nymi dzia艂ami pasa fortecznego o obwodzie wynosz膮cym ca 22 km, w sk艂ad kt贸rego wchodzi艂o :
鈥 聽 15 fort贸w (7 g艂贸wnych i 8 po艣rednich);
鈥 聽 84 schron贸w mi臋dzypola : 32 piechoty, 26 amunicyjnych oraz 26 dla artylerzyst贸w;
鈥 聽 70 dzia艂 rozbudowy mobilizacyjnej: 55 schron贸w rezerw odcinkowych i 15 tradytor贸w;
鈥 聽 39 baterii artyleryjskich : 4 pancernych, 18 baterii oraz 17 na mi臋dzypolach.
2. Systemu 艂膮czno艣ci i komunikacji twierdzy, tj. drogi rokadowe, forteczne, do frontowe, sie膰 telegraficzna i telefoniczna.
3. Systemu nawodnienia i odwodnienia twierdzy, tj. uj臋cie wody pitnej, kana艂y, studzienki, 艣luzy i fosy.
4. Systemu maskuj膮cego twierdzy, tj. maski le艣ne, obwa艂owania, szpalery drogowe i zadrzewienia terenu.
5. Zespo艂u budowli zaplecza twierdzy : ko艣ci贸艂, cmentarz garnizonowy, szpital, koszary, magazyny 偶ywno艣ci, opa艂u i amunicyjny, piekarnia, pralnia, warsztaty, radiostacja oraz stacja go艂臋bi pocztowych itd.
Do naszych czas贸w zesp贸艂 twierdzy przetrwa艂 pozornie w dobrym stanie. Ca艂kowicie zniszczone zosta艂y 53 obiekty, a w ruinie pozostaje 27. Z fort贸w przetrwa艂y wszystkie, lecz w r贸偶nym stanie, od pewnego czasu staj膮c si臋 kolejn膮 atrakcj膮 turystyczn膮 Torunia. Szczeg贸lnie dobrze przystosowany do zwiedzania jest jeden z najwi臋kszych fort贸w tego pruskiego pier艣cienia fortecznego – Fort IV (Stanis艂aw 呕贸艂kiewski), kt贸ry stanowi wizyt贸wk臋 pruskiej twierdzy Toru艅, jako 偶e jest uporz膮dkowany i stale restaurowany. Zach臋t膮 dla turyst贸w niech b臋dzie znajduj膮ca si臋 tam infrastruktura turystyczna (schronisko, gastronomia, przewodnicy po forcie).
Zapraszamy do zwiedzania fortyfikacji – naprawd臋 warto.

Fort 艢w. Jakuba, koszary Jana Kili艅skiego (Jacobs fort) po艂o偶ony przy ul. Gen. J. Sowi艅skiego. Zbudowany w latach 1825-28. Z fortu zachowa艂a si臋 monumentalna reduta koszarowa wzniesiona na planie pod颅kowy wykorzystana obecnie na mieszkania. Reduta od g贸ry przykryta jest ziemnym nasypem. Za redut膮 czytelny plac broni, wa艂 artyleryjski i szlak bojowy. Umocnienia ziemne fortu silnie zniekszta艂cone , m.in. przez budow臋 obecnej ul. R. Traugutta.

Fort I 聽Jan III Sobieski (Ia K枚enig Wilhelm I) – znajduje si臋 przy ul. Winnej. Zbudowany zosta艂 w latach 1888-93 jako jedyny na wschodniej granicy Prus – po艣redni, pancerny fort artyleryjski.

Z grupy fort贸w pier艣cienia zewn臋trznego zbudowany jako ostatni. Bardzo dobrze zachowany. Mo偶na podziwia膰 czytelny trapezowy zarys fortu i fosy, pozosta艂o艣ci kaponier zewn臋trznych, ukszta艂towanie baterii skrzyd艂owych ze schronami, obwa艂owania drogi fortowej, liczne transzeje, baterie i tradytory dzia艂 dalekono艣nych oraz inne schrony piechoty, artylerzyst贸w, amunicyjne i dobrze zachowane koszary. Na koronie fortu s膮 zachowane kopu艂y wie偶 artyleryjskich. Od strony fosy fort jest zabezpieczony p艂otem fortecznym o specjalnej konstrukcji.
Fort II Stefan Czarniecki (I, B眉llow) znajduje si臋 przy ul. Leszczynowej. Zbudowany w latach 1878-82 jako pierwszy pruski standardowy fort artyleryjski g艂贸wny. Dobrze zachowany. Czytelny uk艂ad obwa艂owa艅 i zabudowy fortu. Ocala艂y liczne urz膮dzenia mechaniczne fortu. Mo偶na zobaczy膰 jedyn膮 zachowan膮 w fortach Torunia – galeri臋 w przeciwskarpie.
Podczas ogl膮dania fortu nale偶y zwr贸ci膰 uwag臋 na specjalnej konstrukcji krat臋 forteczn膮. W 1921 roku mie艣ci艂 si臋 tu Szpital Obozowy – Obozu Internowanych Nr 11 dla 偶o艂nierzy rosyjskich w Toruniu.
Fort III Stanis艂aw Jab艂onowski (J-5 Work L鈥橢stoeg) po艂o偶ony przy ul. Curie Sk艂odowskiej zbudowany zosta艂 w latach 1888-90 jako schron schron piechoty. Nast臋pnie otoczony wa艂em ziemnym ze stanowiskami d1a piechoty i artylerii chroniony mokr膮 fos膮. Dobrze zachowany schron nasady i stanowiska ogniowe. Cz臋艣ciowo, ok. 1960 r. zniwelowano praw膮 cz臋艣膰 wa艂u i fosy. Przed wjazdem do fortu dobrze dwa schrony tradytor贸w.
D艂uga Bateria (Zwischenbatterie Fort B眉llow – Fort York) zlokalizowana przy ulicy Wschodniej. Zbudowana w latach 1884-85 i modernizowana 1890-91 oparta prawym skrzyd艂em o torowisko, przeznaczona by艂a dla 18 dzia艂 kalibru 15 cm. Mo偶na obejrze膰 zachowane 2 skrajne schrony amunicyjne. W prawym ciekawe rozwi膮zanie techniczne punktu obserwacyjnego i dowodzenia. Lewy schron znajduje si臋 na terenie prywatnym.
Fort IV Stanis艂aw 呕贸艂kiewski (II, York) znajduje si臋 przy ul. Chrobrego. Zbudowany w latach 1879-84 jako standartowy fort artyleryjski g艂贸wny. Dobrze zachowany. Udost臋pniony do zwiedzania. 聽Mo偶na podziwia膰 elementy zabudowy fortu.

Jako jedyny z fort贸w toru艅skich posiada ods艂oni臋te zewn臋trzne obmurowania fosy i kaponiery zewn臋trznej, co umo偶liwia dok艂adne zapoznanie si臋 z elementami konstrukcyjnymi obiektu. Z fortu widoczne s膮 : schrony piechoty, tradytor i odcinek kana艂u odwadniaj膮cego. W okresie mi臋dzywojennym miejsce stacjonowania kompanii ckm z 63 pu艂ku piechoty.
Fort V Karol Chodkiewicz (III Scharnhorst) znajduje si臋 przy ul. Polnej. Wzniesiony w latach 1878-84 jako standardowy fort g艂贸wny. Bardzo dobrze zachowany. Zachowa艂 najwi臋cej element贸w wyposa偶enia. Zwiedzanie obiektu wewn膮trz mo偶liwe po uzyskaniu zezwolenia d-cy jednostki wojskowej u偶ytkuj膮cej fort. Na zewn膮trz fortu na uwag臋 zas艂uguje zachowany w dobrym stanie stok bojowy z zaznaczonym przedstokiem. Znakomicie widoczne poszczeg贸lne fazy nie zako艅czonej modernizacji fortu z roku 1914. Warto, te偶 zwr贸ci膰 uwag臋 na przebudowany dom wa艂mistrza. Za fortem od p贸艂nocy czytelny, lecz zaniedbany teren dawnej fabryki amunicji.

Fort VI Jarema Wi艣niowiecki (IIl a, Dohna) zlokalizowany jest przy Szosie Che艂mi艅skiej. Zbudowany w latach 1889-93 jako fort artyleryjski po艣redni. Mocno zniekszta艂cony przez zasypanie fosy na ca艂ym obwodzie. Dobrze zachowane elementy budowli urz膮dze艅 fortu jak : koszary nasady, poterny, klatki schodowe, schrony wa艂owe i punkty obserwacyjne oraz koszary g艂贸wne fortu. Po uzgodnieniu z dzier偶awc膮 fortu mo偶na pozna膰 urz膮dzenia fortu np. kominki w dawnych izbach 偶o艂nierskich. Ciekawostk膮 jest przebudowana na schron przeciwlotniczy – kaponiera szyjowa.
Fort VII Tadeusz Ko艣ciuszko (IV, Friedrich der Grosse) znajduje si臋 na styku ul. Polnej i Szosy Okr臋偶nej. Zbudowany w latach 1879-83 jako standardowy fort artyleryjski – g艂贸wny. Oko艂o 1960 rozebrano oskarpowanie bark贸w i cz臋艣ci g艂贸wnej fosy.
W okresie od pa藕dziernika 1939 do stycznia 1940 roku niemieckie wi臋zienie 艣ledcze policji pomocniczej 鈥濻elbstschutzu”. Mo偶na zwiedza膰 obiekt z zewn膮trz. Dobrze zachowane schrony i remizy dzia艂owe oraz kaponiery. Czytelne s膮 ziemne urz膮dzenia fortu. Otoczenie fortu ca艂kowicie zdewastowane. Po uzgodnieniu z u偶ytkownikiem fortu mo偶na zobaczy膰 tzw. 鈥濼odeszelle”.
Fort VIII Kazimierz Wielki (IVb, Hertzog Albrecht) po艂o偶ony jest przy ul. Biela艅skiej. Zbudowany w latach 1889-93 jako artyleryjski fort – po艣redni o narysie trapezowym. Doskonale zachowane linie koszar, nasypy baterii skrzyd艂owych, schrony na wale oraz system umocnie艅 ziemnych. W wyniku nieodwracalnych zniszcze艅 dokonanych w ko艅cu lat 50-tych XX w. doskonale widoczne elementy konstrukcyjno budowlane strop贸w, 艣cian i pod艂贸g. Fort jest og贸lnie dost臋pny, a co za tym idzie tak偶e systematycznie dewastowany. W okresie mi臋dzywojennym stacjonowa艂y w nim jednostki Wojska Polskiego. W okresie II wojny 艣wiatowej mie艣ci艂o si臋 tu wi臋zienie 艣ledcze dla ludno艣ci polskiej.
Fort IX Boles艂aw Chrobry (IVa, Heinrich von,Plauen) po艂o偶ony jest przy Szosie Okr臋偶nej. Zbudowany w latach 1882-85 jako fort artyleryjski po艣redni, Jest najmniejszym fortem toru艅skim o kszta艂cie pi臋cioboku. Mocno zniekszta艂cony. Cze艣膰 fosy nasady, kojce nasady i wn臋trze fortu dobrze zachowane. Na forcie czytelne s膮 nasypy ziemne tworz膮ce stanowiska artylerii dla trzech rodzaj贸w dzia艂. Ok. 1960 r. zosta艂y zniszczone fosy cz贸艂 i lewego barku, 10 lat p贸藕niej zosta艂a zniszczona ca艂a lewa bateria skrzyd艂owa wskutek przebudowy arterii komunikacyjnej.
Schron piechoty 鈥瀢z贸r 1888″ (I-18). Zbudowany w roku 1889. Znajduje si臋 聽pomi臋dzy ul. Broniewskiego i Szos膮 Bydgosk膮. Jest typowym schronem piechoty tzw. dzie艂o po艣rednie piechoty. Sze艣ciokomorowy, posiada dobrze zachowane drzwi wej艣cia 聽drewniane o艣cie偶ne typu ci臋偶kiego, kraty w oknach i siatki w otworach wylotowych wentylacji grawitacyjnej.
Port Zimowy zbudowany w 1888 roku stanowi艂 element twierdzy. Stacjonowa艂a w nim eskadra monitor贸w rzecznych i inne p艂ywaj膮ce jednostki.
Zesp贸艂 grodzy V i VI, zbudowany w latach 1888-90 jako element przedmiejskiego pasa XIX wiecznych fortyfikacji. Zadaniem grodzy by艂o spi臋trzanie wody znajduj膮cej si臋 w fosie systemu kleszczowego nowo偶ytnych fortyfikacji pruskich zachodniej strony miasta.

Fort X Bateria Nadbrze偶na (Batterie Griinthalm眉hle) po艂o偶ony przy ul. Przy Grobli. Bateria ziemna zosta艂a zbudowana w latach 1889-92. Sk艂ada si臋 z ceglanego dziesi臋ciokomorowego schronu dla za艂ogi oraz cz臋艣ciowo uszkodzonego wa艂u artyleryjskiego ze stanowiskami dla 6 dzia艂 kalibru 12 cm. Bateria zosta艂a otoczona fos膮 na 3/8 obwodu. Dzie艂o czytelne, dobrze zachowane.
Fort Xl Stefan Batory (V, Grosser Kurfl眉rst) znajduje si臋 przy ul. Pozna艅skiej. Zbudowany zosta艂 w latach 1877-81 jako standardowy fort artyleryjski – g艂贸wny. W 1960 roku rozebrano oskarpowania fos cz贸艂 i obu bark贸w. Fosa nasady obu skrzyde艂 ca艂kowicie zabudowana. Zadbany i utrzymany dziedziniec wjazdowy ze znajduj膮cym si臋 na nim schronem obrony wjazdu. Wn臋trza fortu kryj膮 艣lady pobytu je艅c贸w 聽brytyjskich Stalagu XX A zatrudnionych przy budowie w臋z艂a kolejowego Toru艅-Kluczyki. Na 艣cianach kaponiery g艂贸wnej czytelne napisy i rysunki je艅c贸w represjonowanych w karcerze obozowym. Zwiedzanie mo偶liwe tylko po uzyskaniu zgody u偶ytkownika w dyrekcji “Polmozbytu” S.A.
Bateria Pancerna A.B. IV do艣wiadczalna armaty 10 cm. (Versuchspanzerturm 10 cm. TK) 聽piechoty 鈥瀢z贸r 1888″ (I-18). Znajduje si臋 obok parkingu przy ul. Pozna艅skiej na skraju poligonu wojskowego. Obiekt dobrze zachowany lecz mocno za艣miecony. Widoczne s膮 szczeg贸艂y konstrukcyjne urz膮dzenia wraz z mechanizmem stanowiska ogniowego.
Bateria p贸艂pancerna 3 x 10 cm ze schronem amunicyjnym (10 cm Schirmlaffetenbatterie). Znajduje si臋 na terenie poligonu wojskowego. Zbudowana w latach 1898-1900. Zachowane betonowe elementy dzia艂obitni, schronu koszarowego i amunicyjnego oraz kopu艂a obserwacyjna. czytelny obraz umocnie艅 ziemnych oraz pozosta艂o艣膰 torowiska do g艂贸wnego schronu amunicyjnego (6 kom贸r) znajduj膮cego si臋 z prawej strony za bateri膮.
Fort XIl W艂adys艂aw Jagie艂艂o (Va, Urlich von Jungingen) zlokalizowany na terenie poligonu wojskowego. W s膮siedztwie fortu dobrze zachowane schrony piechoty. Zbudowany w latach 1889-93 jako standardowy fort po艣redni. Swym kszta艂tem i budow膮 podobny do Fortu VI. Zachowany oryginalny fragment eksperymentalnej betonowej przeciwskarpy z ok. 1900r. W lewym naro偶niku czo艂owym wybudowane w 1897r. betonowe do艣wiadczalne stanowisko armaty 10 cm. Na przeciwskarpie w prawym naro偶niku nasady i lewym czo艂owym wartownie z 1914r. Z tego roku pochodz膮 ruiny schron贸w dw贸ch tradytor贸w na 4 armaty na stoku bojowym nasady fortu. Urz膮dzenie fortu takie jak koszary, schrony, punkty dowodzenia i magazyny dobrze zachowane i czytelne. W 1941r. przebywali w forcie je艅cy radzieccy ze Stalagu 312C. Niedost臋pny do zwiedzania.
Fort XIlI Karol Kniaziewicz (VI, Winrich von Kniprode) po艂o偶ony przy ul. Kniaziewicza na terenie jednostki wojskowej. Zbudowany w latach 1880-85 jako g艂贸wny fort artyleryjski. Dobrze zachowane elementy konstrukcji metalowych i murowanych. Widoczne 艣lady uszkodze艅 zosta艂y spowodowane atakiem lotnictwa niemieckiego, kiedy w forcie stacjonowa艂 sztab Armii “Pomorze”, a tak偶e eksplozji materia艂贸w wybuchowych w lewej cz臋艣ci koszar nasady. W czasie II wojny 艣wiatowej podob贸z jeniecki dla 偶o艂nierzy brytyjskich Stalagu XXA.

Bateria pancerna I i II 聽haubic 15 cm (Panzerbatterie Winrich von Kniprode – Urlich von Jungingen, Winrich von Kniprode – Herman Balk). Pierwsza Bateria znajduje si臋 na terenie poligonu i jednostki wojskowej, druga na terenie jednostki wojskowej. Obie zbudowano w latach 1899-1902. Przeznaczone by艂y, ka偶da dla 4 haubic 15 cm umieszczonych w stanowiskach pod kopu艂ami pancernymi. Baterie otoczone by艂y rowem fortecznym, sieci膮 kolczast膮 i p艂otem fortecznym. Bateria I dobrze zachowana wraz z wie偶ami pancernymi i pancern膮 kopu艂膮 obserwacyjn膮. Bateria II zachowana bez kopu艂 artyleryjskich. Wszystkie elementy konstrukcji betonowych i cz臋艣ci mechanizm贸w armat s膮 zachowane. Mo偶na zwiedza膰 wn臋trze bloku koszarowego, stanowiska ogniowe oraz przej艣cie i stanowisko obserwacyjne pod kopu艂膮 pancern膮, po uzyskaniu zgody dow贸dcy jednostki. Zachowane do dzi艣 resztki drut贸w kolczastych, p艂otu fortecznego oraz 艣ladowo rowu fosy.
Fort XIV 聽J贸zef Bem 聽(VIa, Herman von Balk) znajduje si臋 przy ul. 艁贸dzkiej. Zbudowany w latach 1889-93 jako fort piechoty, otoczony mokr膮 fos膮. Mury skarpowe i przeciwskarpowe zosta艂y zast膮pione p艂otem fortecznym. bardzo dobrze zachowane urz膮dzenia fortu, schron ochrony wjazdu, dziedziniec wjazdowy, grobla z mostem, koszary nasady, schrony wa艂owe i poterny. W czasie II wojny 艣wiatowej funkcjonowa艂 tu szpital obozowy Stalagu XXA. Obiekt u偶ytkowany przez wojsko i niedost臋pny do zwiedzania. warty obejrzenia jest stok bojowy wa艂贸w fortu z zachowanymi miejscami z przedstokiem z sieci膮 kolczast膮. Wok贸艂 dobrze widoczne schrony artylerzyst贸w ze stanowiskami baterii po艣rednich oraz schrony amunicyjne.
Bateria po艣rednia ZB 74 聽(dwucz臋艣ciowa), (Zwischenbatteria 74). Zbudowana w rejonie ulic W艂oc艂awskiej i Zimowej w latach 1892-93 z 4 i 6 stanowiskami – dzia艂obitniami ziemnymi. Obok schron artylerzyst贸w.
Schron artylerzyst贸w A 22 聽Pochodzi jak inne z pier艣cienia zewn臋trznego twierdzy z lat 1892-93 z przeznaczeniem na schronienia dla artylerzyst贸w. Wn臋trze schronu podzielone jest na komory. Schron dodatkowo wyposa偶ono w studni臋 i pomp臋 r臋czn膮.
Schrony rozbudowy mobilizacyjnej 聽z 1914r.. Schrony piechoty (odcinkowe). Zbudowano je ok. 1000 m za lini膮 fort贸w. 聽Najlepiej zachowane przy ul. 艁贸dzkiej oraz na terenie jednostki wojskowej przy ul. Rudackiej.
Fort XV 聽Henryk D膮browski 聽(VII Herman von Salza). Zlokalizowany jest u styku ul. Podg贸rskiej, Rypi艅skiej i Dwernickiego. Zbudowany w latach 1881-85 jako g艂贸wny fort artyleryjski dwuwa艂owy. Pomimo zniszczonych obmurowa艅 fosy i cz臋艣ci kaponiery barkowej prawej, murowane elementy fortu dobrze zachowane. Ocala艂y mechanizmy, kraty i pancerne stanowiska obserwacyjne. Po uzgodnieniu z dyrekcj膮 Przedsi臋biorstwa “VINPOL” istnieje mo偶liwo艣膰 zwiedzania fortu i muzeum “Tradycji winiarskich”. W forcie w latach 1920-21 mie艣ci艂a si臋 cz臋艣膰 Obozu Internowanych nr 11 dla Rosjan, a w 1940-44 przebywali w nim je艅cy francuscy ze Stalagu XXA. Od lutego 1945r. funkcjonowa艂 tu Ob贸z Pracy dla ludno艣ci internowanej pochodzenia niemieckiego.
Fort Kolejowy 聽(Eisenbahnfort) znajduje si臋 przy ul. Rudackiej. Zbudowany w latach 1863-66 na planie sze艣cioboku. Jest najbardziej zniszczonym fortem Torunia. Dobrze zachowa艂y si臋 jedynie wa艂y ziemne ze stanowiskami dla dzia艂, szcz膮tki remiz dzia艂owych i schron贸w. Z koszar cz臋艣ci g艂贸wnej fortu ocala艂a zaledwie jedna komora, dawna prochownia.
Przycz贸艂ek mostowy 聽(Br眉ckenkopf) po艂o偶ony jest przy ul. Podg贸rskiej. Zbudowany na zarysie kleszczowym w latach 1824-35. starsza cz臋艣膰 zamkni臋ta od nasady murem ze strzelinami (tzw. mur Carnota) z 1861-63 otoczona jest g艂臋bok膮 mokra fos膮 bronion膮 z osiowo umieszczonej kaponiery. Dobrze zachowane i godne obejrzenia s膮: rawelin, stok bojowy, budynki koszarowe, reduta i magazyn prochowy oraz dwa bastiony. Prawy przetrwa艂 do dzi艣 bez zniekszta艂ce艅.

Znakowany turystyczny szlak pieszy w kolorze czarnym, z przebiegiem j/w zosta艂 wyznaczony w terenie przez dzia艂aczy spo艂ecznych z Oddzia艂u Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu, kt贸ry jest administratorem szlaku i posiada pe艂ne prawa autorskie zwi膮zane ze szlakiem (przebieg trasy, kilometra偶, kod szlaku, symbolika, nazwa i opis krajoznawczy)

Trasy w okolicy

Kategorie

Rodzaje szlaku: Szlak pieszy (znakowany). Miejscowo艣ci: Toru艅. Regiony: Toru艅. Wojew贸dztwa: kujawsko-pomorskie.

Ostatnia modyfikacja: 21 wrze艣nia 2016