Spis tre艣ci: 聽opis 聽| mapa 聽| komentarze

Jab艂onowo Pomorskie – Ciechocin (szlak pieszy, zielony)

Jab艂onowo Pomorskie - Jab艂onowo Zamek - W膮brze藕no - Wa艂ycz - Nied藕wied藕 - Pi膮tkowo - Kowalewo Pom. - Elgiszewo - Ciechocin

3.00 (65%) - 2 g艂osy

71 km

Pobierz 艣lad GPS: KML | GPX

Znak - Szlak pieszy zielony

Kod szlaku: KP-4077-z

Mapa

Opis

Tekst publikowany dzi臋ki uprzejmo艣ci Oddzia艂u Miejskiego PTTK w Toruniu

W 1999 r. z inicjatywy Oddzia艂u Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu, przy wsp贸艂pracy z lokalnymi samorz膮dami, spo艂eczni dzia艂acze Towarzystwa opracowali, wytyczyli i oznaczyli kolejny pieszy szlak turystyczny w kolorze zielonym. Szlak prowadzi z Jab艂onowa Pomorskiego przez W膮brze藕no, Kowalewo Pomorskie do Ciechocina i liczy 71 km d艂ugo艣ci. Atutem szlaku s膮 : dwory, pa艂ace, ko艣cio艂y, grodziska oraz liczne pomniki przyrody, kt贸rych na szlaku nie zabraknie.
Zapraszamy na wsp贸ln膮 w臋dr贸wk臋 – naprawd臋 warto.
0,0 km Jab艂onowo Pomorskie /dworzec PKP/ 鈥 miasteczko z ponad 4 tys. mieszka艅c贸w po艂o偶one w pn. cz臋艣ci ziemi che艂mi艅skiej. Pierwsza wzm. dotyczy roku 1222 kiedy to ks. Konrad Mazowiecki nada艂 cz臋艣膰 grod贸w i wsi w ziemi che艂mi艅skiej, w tym Jab艂onowo, bpowi pruskiemu Chrystianowi. Kolejny raz Jab艂onowo wymieniane jest w 1295 r. oraz w 1322 r., kiedy to graniczy z miejscowo艣ciami G贸rale i Konojady. W 1341 r. w.m. Dytrych von Altenburg nadaje cz臋艣膰 d贸br w Jab艂onowie Rudigerowi von Legendorf oraz Henrykowi z Kitn贸wka. W 1561 r. cz臋艣膰 wsi nale偶y do Miko艂aja z Wichulca a w 1570 r. wymieniani s膮 Stanis艂aw i Hartman Wichulscy, kt贸rzy z czasem zacz臋li pisa膰 si臋 Jab艂onowscy. Przed 1640 r. dobra przesz艂y do Jana Dzia艂y艅skiego, starosty pokrzywnickiego i rogozi艅skiego, kt贸ry w 1641 r. zapisa艂 maj膮tek jab艂onowski jezuitom z Grudzi膮dza. W r臋kach jezuit贸w maj膮tek pozostawa艂 do 1773 r. Wtedy to dokonano kasaty zakonu z r贸wnoczesnym przej臋ciem maj膮tku przez skarb pa艅stwa pruskiego. Od 1784 r. maj膮tek nale偶y do Adama Sumi艅skiego, po jego 艣mierci do syna Tomasza. W 1815 r. w艂a艣cicielem jest Felix Karwat, po kt贸rym ok. 1845 r. dziedziczy c贸rka Otolia zam臋偶na ze Stefanem Narzymskim. W 1868 r. dobra jab艂onowskie przejmuje c贸rka Stefana – Marianna Narzymska, zam臋偶na od 1873 r. z ks. Felixem Ogi艅skim.
Oko艂o 1914 r. rozdysponowa艂a ca艂y sw贸j maj膮tek na krewnych, w tym Jab艂onowo kt贸re przypad艂o Zygmuntowi Narzymskiemu. Wydarzenia zwi膮zane z I wojn膮 艣wiatow膮 doprowadzi艂y do bezpo艣rednich zniszcze艅 i rabunku maj膮tku. Po 艣mierci Zygmunta w 1920 r. maj膮tek przeszed艂 do syna Tadeusza Narzymskiego, a po nim na wdow臋 Helen臋. Ostatnim w艂a艣cicielem przed parcelacj膮 maj膮tku w 1931 r. by艂 Tadeusz Marian Narzymski w imieniu, kt贸rego matka Helena Narzymska sprzeda艂a dobra Pa艅stwowemu Bankowi Rolnemu w Warszawie. W 1871 r. doprowadzono do Jab艂onowa lini臋 kolejow膮 z Torunia, w 1872 r. przed艂u偶ono j膮 do Ostr贸dy. W 1878 r. przeprowadzono lini臋 z Jab艂onowa do Grudzi膮dza , w 1886 r. z Jab艂onowa do Brodnicy, a w 1899 r. skomunikowano Jab艂onowo z Prabutami.
Doprowadzenie linii kolejowych uczyni艂o z Jab艂onowa du偶y w臋ze艂 kolejowy i pobudzi艂o rozw贸j miejscowo艣ci. W odleg艂o艣ci 2 km od maj膮tku zacz臋艂a powstawa膰 najpierw osada pracownik贸w kolejowych, a nast臋pnie osiedle o charakterze miejskim (1954 r.). Prawa miejskie Jab艂onowo otrzyma艂o w 1962 roku staj膮c si臋 najm艂odszym miastem ziemi che艂mi艅skiej. Ciekawostki : ko艣ci贸艂 parafialny p.w. Chrystusa Kr贸la, neogotycki orientowany. Wzniesiony zosta艂 dla gminy ewangelicko-unijnej w II po艂owie XIX w. Przy ul. Sikorskiego buk pospolity b臋d膮cy pomnikiem przyrody (325 cm obwodu, 20 m wysoko艣ci i wieku ponad 200 lat). Dojazd PKP i PKS.
2,5 km Jab艂onowo Zamek – najstarsza cz臋艣膰 miasta. Ciekawostki: na wzg贸rzu dominuj膮cym nad Lutryn膮 znajduje si臋 neogotycki pal膮c w stylu angielskim zaprojektowany przez berli艅skiego architekta Augusta Stullera, ucznia Frydryka Schinkla dla Stefana Narzymskiego. Pa艂ac wzniesiono w latach 1854-59. Podobny obiekt znajduje si臋 w miejscowo艣ci Miramare ko艂o Triestu zbudowany mniej wi臋cej w tym samym czasie.
Obecnie w pa艂acu mie艣ci si臋 Dom Generalny Zgromadzenia Si贸str Pasterek od Opatrzno艣ci Bo偶ej, kt贸rego siostry s膮 w艂a艣cicielkami od 1933 roku. Park krajobrazowy o powie颅rzchni 15,52 ha powsta艂 w II po艂owie XIX w. z 27 gatunkami drzew (m.in. 偶ywotnik wschodni i zachodni). Pomnik przyrody : skupienie 3-ch d臋b贸w szypu艂kowych (300-430 cm obwodu, 34-38 m wysoko艣ci w wieku ok. 300 lat).Ko艣ci贸艂 艢w. Wojciecha neogotycki powsta艂 w latach 1859-64. Jego poprzednikami byty drewniane 艣wi膮tynie : wzm. w 1647 r., nast臋pnie wzniesiona przez jezuit贸w w 1650 r. oraz po jej spaleniu, kolejna w 1785, tak偶e drewniana. W 1857 r. ko艣ci贸艂 drewniany zosta艂 rozebrany. W ko艣ciele znajduje si臋 krypta grobowa fundator贸w ko艣cio艂a Otolii i Stefana Narzymskich. Grodzisko wczesno艣redniowieczne jednocz艂onowe, wy偶ynne zloka颅lizowane jest pomi臋dzy rz. Lutryn膮 a cmentarzem parafialnym czynne w I po艂owie XIII w. do II polowy XV w. Lutryna rzeczka przep艂ywaj膮ca przez Jab艂onowo-Zamek ma ca艂kowit膮 d艂ugo艣膰 29 km. Wyp艂ywa z je偶. Chojno, a uj艣cie ma w rzece Osie, obok miejscowo艣ci 艢wiecie n/Os膮. Dojazd PKS.
5,5 km Bia艂ob艂oty – miejscowo艣膰 wzm. w 1414 r. z racji doznanych zniszcze艅 wojennych. W latach 1423-24 w艂asno艣膰 rycerska rycerzy Dytrycha i Jokusza, w komturstwie radzy艅skim. W 1470 r. cz臋艣膰 nale偶y do Jakuba Bia艂ob艂ockiego, a w 1570 r. do szlachcica Szymona Bia艂ob艂ockiego. W r臋kach tej rodziny maj膮tek pozostaje do ko艅ca XVIII w. Na pocz膮tku XIX w. w艂a艣cicielem jest Felix Karwat. Od 1853 r. w艂a艣cicielem klucza jab艂onowskiego (Jab艂onowa, Czekanowo i Bia艂ob艂oty) zosta艂 Stefan Narzymski, nast臋pnie w 1868 r. jego c贸rka Marianna Narzymska, zam臋偶na w 1873 r. z ks. Felixem Ogi艅skim. Oko艂o 1915 r. maj膮tek przypad艂 Zygmuntowi Narzymskiemu.Ciekawostki: dw贸r z ko艅ca XIX w. Dojazd PKS.
8,5 km Bursztynowo – miejscowo艣膰 wzm. w 1414r. z racji poniesionych szk贸d wojennych. W 1427 r. w.m. Pawe艂 von Russdorf nadaje cz臋艣膰 wsi rycerzowi Hansowi Lange. W 1438 r. wie艣 rycerska w komturstwie radzy艅skim. W 1570 r. cz臋艣膰 wsi nale偶y do kr贸la a cz臋艣膰 do szlachty m.in. Tomasza Soko艂owskiego, Szymona Bia艂ob艂ockiego oraz Jana i Macieja Pi膮tkowskich. Na pocz膮tku XVII w. nale偶y do Wabczy艅skich. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 parafialny 艢w. Andrzeja Boboli z 1933 r. murowany i orientowany. Cmentarz rzymsko-katolicki z 1933 r. z kaplic膮 z I polowy XIX w. oraz grobowcem rodziny 艁yskowskich. Dojazd PKS i PKP.
12,0 km Rywa艂d Szlachecki – miejscowo艣膰 wzm. w 1432 nale偶膮ca do rycerza Erazma Kressau, w komturstwie radzy艅skim. W 1441 r. w.m. Konrad von Erlichshausen nadaje cz臋艣膰 d贸br Gadekowi z Jakubkowa. W 1570 r. stanowi w艂asno艣膰 szlacheck膮 m.in. Paprockiego, Kownackiego, Przec艂awskiego i Strupczewskiego. Obecnie cz臋艣膰 Rywa艂du. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 poewangelicki z 3 膰w. XIX w. z budynkiem pastor贸wki.
12,5 km Rywald – dawniej Rywa艂d Kr贸lewski. Wzmiankowany w 1312 r. kiedy to komtur radzy艅ski Herman lokuje wie艣 wyznaczaj膮c zasadzce so艂tysa Hermana. W 1412 r. wymieniana jest ku藕nia. W 1422 r. w.m. Micha艂 Kuchmeister wystawia dla wsi nowy przywilej lokacyjny. W 1438 r. wie艣 czynszowa stanowi w艂asno艣膰 Zakonu w komturstwie radzy艅skim. W 1414 r. wie艣 ponios艂a szkody wojenne jest spalona i opustosza艂a. W 1504 r. kr贸l Aleksander Jagiello艅czyk wznawia przywilej so艂ecki dla so艂tysa Miko艂aja. W 1570 r. wie艣 nadal stanowi w艂asno艣膰 kr贸lewsk膮 w starostwie radzy艅skim. Konstancja Czapska z Gni艅skich w 1748 r. sprowadza zakon kapucyn贸w z Warszawy. Kasata zakonu nast膮pi艂a w 1823 r.
Ciekawostki: Barokowy ko艣ci贸艂 parafialny 艢w. Sebastiana zosta艂 wzniesiony w latach 1710-33 staraniem Piotra Czapskiego starosty radzy艅skiego. Wewn膮trz rze藕by gotyckie z XV i XVI w. oraz rze藕ba tzw. Matki Boskiej Rywaldzkiej, gotycka z 4 膰w. XIV w. 3 dzwony: z 1593 r. i 1604 r. pochodz膮ce z rozebranego w 1817 r. ko艣cio艂a w Bursztynowie oraz z 1700 r. z fundacji Melchiora Czapskiego. Klasztor murowany wniesiony w latach 1756-1779 dla kapucyn贸w, bez wyra藕nych cech stylowych. Od 1947 r. ko艣ci贸艂 i klasztor wr贸ci艂y do zakonu kapucyn贸w. Miejsce pielgrzymek Rom贸w polskich. W roku 1953 klasztor by艂 miejscem zes艂ania ks. Prymasa Wyszy艅skiego.
17,5 km 艁opatki Polskie – miejscowo艣膰 wzm. je偶. w 1410 r. kiedy ponios艂a straty wojenne – zosta艂 zniszczony ko艣ci贸艂. W 1414 r. wie艣 by艂a opustosza艂a. W 1525 r. kr贸l Zygmunt l nadaje wie艣 Ottonowi Trangwickiemu s臋dziemu malborskiemu. Od roku 1532 wie艣 nale偶y do Jerzego Konopackiego, wojewody che艂mi艅skiego. W 1570 r. wie艣 dzier偶awi Stanis艂aw Przyjemski. W 1769 r. maj膮tek zosta艂 nadany genera艂owi Miko艂ajowi Czapskiemu. Od 1834 r. w艂a艣cicielem jest Brauns, urz臋dnik pruski, kt贸ry rok p贸藕niej dokupuje okoliczne ziemie. Syn Dietrich przejmuje maj膮tek w 1859 r. i 2 lata p贸藕niej sprzedaje Karlowi Vogel, w艂a艣cicielowi Nielubia. Od 1842 do 1900 roku maj膮tek nale偶y do rodziny Frank, nast臋pnym nabywc膮 jest pruska Kr贸lewska Komisja Osiedle艅cza. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 parafialny sw. Marii Magdaleny zbudowany ok. 1330 roku jako gotycki. Wewn膮trz obraz 艢w. Andrzeja Boboli z polowy XVII w. oraz organy p贸藕nobarokowe z polowy XVIII w.
18,5 km 艁opatki – powsta艂y w ko艅cu XVIII w. na skutek kolonizacji niemieckiej. W 1796 r. stanowi膮 w艂asno艣膰 porucznika von Rassmera a w nast臋pnym do porucznika Georga von Blumberg. Od 1834 r. nale偶y do Friedricha Wilhelma Braunsa. W 1865 r. w艂a艣cicielem zostaje Eduard Schulz, kt贸ry jest w艂a艣cicielem do 1897 r. W 1898 r. w艂a艣cicielem jest Franciszek Wojnowski. Ciekawostki: dw贸r z 1885 r. murowany wzniesiony przez EW. Braunsa.
25,5 km W膮brze藕no – (skrzy偶owanie dr贸g do centrum. Nied藕wiedzia i Ksi膮偶ek) miasto z 14 ty艣. mieszka艅c贸w, po艂o偶one w centrum ziemi che艂mi艅skiej. Gr贸d istnia艂 tu w IX w. na przesmyku je偶. Frydek i Zamkowego. W 1246 r. w.m. Henryk von Hoheniohe przyzna艂 osad臋 na w艂asno艣膰 bpowi che艂mi艅skiemu Heidenrykowi. Podczas powstania Prus贸w w latach 1260-74 gr贸d by艂 dwukrotnie zdobyty i spalony przez Prus贸w. W latach 1303-11 bp che艂mi艅ski Herman von Prizna zaczyna wznosi膰 mury miasta oraz siedzib臋 biskup贸w, murowany zamek. Wojna trzynastoletnia prowadzona w latach 1454-66 przynios艂a miastu i zamkowi du偶e zniszczenia. Po II Pokoju Toru艅skim miasto zosta艂o przy艂膮czone do Polski.
W roku 1534 nast臋puje ponowna lokacja miasta na prawie che艂mi艅skim przeprowadzona przez b.pa bpa che艂mi艅skiego Jana Dantyszka. Prze艂om XVI i XVII w. to czas rozkwitu miasta dobrobytu jego mieszka艅c贸w. W 1629 r. miasto zostaje spl膮drowane przez wojsko szwedzkie pod dow贸dztwem feldmarsza艂ka Hermana Wrangla. W kolejnym naje藕dzie szwedzkim w 1655 r. wojska gen. Stecnbocka zdobywaj膮 i 艂upi膮 miasto. Po sekularyzacji maj膮tk贸w ko艣cielnych w 1772 r. miasto przechodzi na w艂asno艣膰 skarbu pa艅stwa pruskiego, w tym czasie tj. w 1772 r. oraz 1792 r. zabudowa miasta prawie ca艂kowicie zniszczona przez po偶ary.聽

W ko艅cu XVIII w. nast膮pi艂a nowa regulacja z wytyczeniem planu miasta. Obok W膮brze藕na, przez maj膮tek Wa艂cz zosta艂a przeprowadzona w 1871 r. linia kolejowa Toru艅-Jab艂onowo. W 1898 r. po艂膮czono z ni膮 miasto za pomoc膮 elektrycznej kolejki. Miasto zosta艂o wyzwolone spod okupacji hitlerowskiej w dniu 23.01.1945 r. przez wojska radzieckie II Frontu Bia艂oruskiego. Ciekawostki: tu urodzi艂 si臋 Walther Hermann Nernst (1864-1941) p贸藕niejszy chemik niemiecki, laureat Nagrody Nobla w 1920 r. Ko艣ci贸艂 parafialny pw. 艢wi臋tych Aposto艂贸w Szymona iJudy Tadeusza wzniesiony zosta艂 w latach 1323-49 jako gotycki. Wewn膮trz ko艣cio艂a gotycka rze藕ba Matki Boskiej z Dzieci膮tkiem z ok. 1500 r., granitowa kropielnica 艣redniowieczna z XIII w., barokowa chrzcielnica z I po艂owy XVIII w. Na wie偶y zawieszony dzwon z 1705 r. Ko艣ci贸艂 parafialny pw. Matki Boskiej Kr贸lowej Polski wzniesiony w latach 1835-36 dla gminy ewangelickiej, neogotycki. Od 1945 r. rzymsko-katolicki. Ruiny zamku bp贸w che艂mi艅skich usytuowane na pn-wsch brzegu je偶. Zamkowego. Zamek murowany wzniesiony zosta艂 w latach 1303-21. W czasie wojny 13-letniej spalony, nast臋pnie odbudowany kolejny raz spalony przez Szwed贸w w 1655 r. W 1792 r. kr贸l pruski Fryderyk U zarz膮dzi艂 jego rozbi贸rk臋 – ceg艂a zosta艂a u偶yta na budow臋 dom贸w. Teren dawnego zamku nosi miejscow膮 nazw臋 – G贸ra Zamkowa. W granicach administracyjnych miasta znajduj膮 si臋 3 grodziska 艣redniowieczne.
27,0 km W膮brze藕no – (dworzec PKP) na linii kolejowej Toru艅-Olsztyn oddanej do u偶ytku w 1871 r.
28,0 km Wa艂ycz – osada wzm. w 1312 r. kiedy to wymienia si臋 kaplic臋, stanowi膮c膮 fili臋 ko艣cio艂a w Nied藕wiedziu. W 1338 r. w.m. Dytrych von Altenburg rozszerza wsi przywileje, wymieniany jest te偶 miejscowy pleban. Krzy偶acka “Ksi臋ga Strat” z 1414 r. wymieniaj膮 jako spalon膮, opustosza艂膮 ze zniszczonym ko艣cio艂em. W 1550 r. wie艣 kr贸lewska dzier偶awiona jest przez Marcina Dulskiego. Od 1787 r. maj膮tek w r臋kach Dietricha Stach von Golssheim, od kt贸rego naby艂a J贸zefa Je偶ewska ze Zboi艅skich, w艂a艣cicielka Turzna. Od pocz膮tku XIX w. maj膮tek nale偶y do rodziny Dzia艂owskich, aby w 1884 r. drog膮 koligacji rodzinnych przej艣膰 do Gajewskich. Na pocz膮tku XX w. (w 1902 r. ) w艂a艣cicielem jest Che艂micki, w okresie mi臋dzywojennym Aleksander D膮mbski.
.
Ciekawostki: dw贸r murowany pochodzi cz臋艣ciowo z XVIII w. prze颅budowany w XIX w. eklektyczny. We dworze na zaproszenie Zygmunta Dzia艂owskiego w latach 1871-73 przebywa艂 Wojciech K臋trz艅ski, kt贸ry porz膮dkowa艂 i katalogowa艂 licz膮c膮 blisko 2000 tom贸w bibliotek臋. Wok贸艂 dworu rozpo艣ciera si臋 park za艂o偶ony w ko艅cu XIX w. z 15 gatunkami drzew. Wjazd na teren parku przez pseudogotyck膮 bram臋 z herbem Dzia艂owskich h. Prawdzie. Dojazd PKS. PKP.
34,5 km Nied藕wied藕 – miejscowo艣膰 wzm. w 1222 r. podczas nadania szeregu grod贸w i wsi w ziemi che艂mi艅skiej bpowi pruskiemu Chrystianowi przez ks. Konrada Mazowieckiego. W 1235 r. wzm. jest so艂tys. W 1312 r. w.m. Konrad Z贸llner von Rotenstein nabywa wie艣 od bpa p艂ockiego 艢cibora. W 1414 r. wie艣 wymieniana jako spalona i zniszczona. Od II po艂owy XVI w. wie艣 nale偶y do w膮brzeskiego klucza d贸br biskupich, do czasu sekularyzacji maj膮tk贸w ko艣cielnych w 1772 r. Od 1790 r. w艂a艣cicielem maj膮tku Nied藕wied藕 jest porucznik Hans Georg von Blumberg, dzier偶awca Wronia. Od 1822 r. maj膮tek nale偶y do Kucharskiego. Od 1840 r. w艂a艣cicielem jest syn Jan Kucharski, po kt贸rym przejmuje Kazimierz od 1869 r. Od 1882 r. drog膮 koligacji rodzinnych maj膮tek przechodzi do rodziny Mieczkowskich.
Ostatnim w艂a艣cicielem maj膮tku przed II wojn膮 艣wiatow膮 by艂 Leszek Mieczkowski, syn Wac艂awa. Ciekawostki: dw贸r murowany z po艂owy XIX w. wzniesiony dla Jana Kucharskiego, p贸藕noklasycystyczny. W okresie miedz 鈥ojennym du偶膮 osobliwo艣ci膮 dworu by艂y liczne i cenne zbiory: archeologiczne, malarstwa, rze藕biarstwa, broni bia艂ej, porcelany i fajansu, mebli oraz pami膮tek narodowych. Park krajobrazowy t. reliktami francuskiego ogrodu za艂o偶ony w ko艅cu XIX w. o powierzchni ponad 8 ha uznany za zabytkowy. W parku wyst臋puj膮 22 gatunki drzew z sosn膮 wejmutk膮. Ko艣ci贸艂 parafialny 艣w. Jerzego wzniesiony na pocz膮tku XIV w., gotycki. Wewn膮trz ko艣cio艂a kropielnica granitowa zdobna prymitywnym rytem z XIV w. oraz 2 dzwony XVII wieczne. Dojazd PKS.
39,5 km Radowiska Wielkie – wzm. w 1340 r. na dokumencie komtura kowalewskiego Betk臋 von Bonstete, kt贸ry nadaje jej przywilej lokacyjny. W 1418 r. w.m. Micha艂 Kiichmeister nadaje miejscowy m艂yn wodny – Hannuszowi z Orzechowa. Po II Pokoju Toru艅skim wie艣 stanowi w艂asno艣膰 kr贸la polskiego. Od 1852 r. wie艣 nale偶y do Natalisa Sulerzyckiego z Pi膮tkowa. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 parafialny 艢w. Jakuba Starszego wzniesiony w /po艂owie XIV w. jako gotycki. Pleban by艂 wzm. w 1453 r. Wewn膮trz granitowa kropielnica 艣redniowieczna oraz figury gotyckie z prze艂omu XIV/XVw. Na wie偶y zachowany dzwon z i 560 r. z p贸藕niejsz膮 inskrypcj膮 fundatora – Krzysztofa Kostki, starosty golubskiego. Chaty drewniane o konstrukcji zr臋bowej z I polowy XIX w. Ku藕nia murowana z II polowy XIX w. Dojazd PKS.
44,0 km Pi膮tkowo – maj膮tek rycerski wzm. w 1409 r. jako w艂asno艣膰 Stefana z Pi膮tkowa, w komturii kowalewskiej. W 1672 r. maj膮tek szlachecki nale偶y do Konstanatego Hornowskiego. Od 1788 r. w艂asno艣膰 Wincentego Sulerzyckiego, po kt贸rym od 1834 r. dziedziczy syn Natalis Sulerzycki. Od 1895 r. hrabina Maria Potocka, 偶ona Oswalda Potockiego. Od 1928 r. a偶 do wybuchu II wojny 艣wiatowej maj臋tno艣膰 nale偶y do Ludwiki Iwanowskiej.
Ciekawostki: pa艂ac murowany wzniesiony w latach 1850-52 dla Natalisa Sulerzyckiego, neogotycki. Na frontowej 艣cianie pa艂acu znajduje si臋 tablica upami臋tniaj膮ca dzia艂alno艣膰 Natalisa Sulerzyckiego, wystawiona przez PTTK. W otoczeniu pa艂acu park krajobrazowy za艂o偶ony w po艂owie XIX w. z l S gatunkami drzew. W parku skupienie 2 drzew tj.: d膮b “D膮b Naczelnika Sulerzyckiego” o obwodzie 400 cm, 26 m wysoko艣ci i w wieku 250 lat oraz jesion wynios艂y o obwodzie 350cm, wysoko艣ci 24 m i w wieku 200 lat – uznany za pomnik przyrody. Dojazd PKS.
47,0 km Pluskow臋sy – wzm. w 1230 r. jako nale偶膮ca do bp贸w kujawskich. Luther von Braunschweig, komtur golubski w 1311 r. lokuje wie艣. W 1653 r. wymieniany jest tu folwark nale偶膮cy do starostwa golubskiego, w I po艂owie XVII w. nale偶y do rodziny Grudzi艅skich. Od 1836 r. W艂asno艣膰 Otto Moellera, kt贸r膮 w 1866 r. przejmuje Theophii Moeller.
Ciekawostki: ko艣ci贸艂 parafialny Sw. Jana Chrzciciela wzniesiony w I po艂owie Xl V w. jako gotycki. Na cmentarzu grobowce: Sulerzyckich z Pi膮tkowa oraz Kossowskich z Gajewa. Dw贸r murowany z polowy XIX w. zbudowany dla Moeller贸w. Park dworski zabytkowy z ko艅ca XIXw., w kt贸rym pomnik przyrody – d膮b o obwodzie 337 cm, wysoko艣ci 20 m i w wieku 200 lat. Dojazd PKS.
50,5 km Podborek – przysi贸艂ek powsta艂y w XIX w. 52,5 km.
52,5 km Kowalewo Pomorskie – miasto licz膮ce ponad 4 ty艣. mieszka艅c贸w w ziemi che艂mi艅skiej. Gr贸d wzm. w 1222 r. jako przekazany bpowi pruskiemu Chrystianowi przez ks. Konrada Mazowieckiego. Od 1231 r. nale偶a艂 do krzy偶ak贸w, kt贸rzy wznie艣li tu ok. 1280 r. zamek siedzib臋 komtur贸w. Prawa miejskie Kowalewo otrzyma艂o z r膮k krzy偶ak贸w ok. 1275 r. Obok zamku w tym czasie powsta艂o miasto. Po bitwie pod Grunwaldem (1410 r.) miasto i zamek przej艣ciowo zaj臋te przez wojsko polskie. Po wybuchu wojny 13-letniej w 1454 r. zamek zaj臋ty przez cz艂onk贸w Zwi膮zku Pruskiego. W 1466 r. zamek zosta艂 siedzib膮 starostwa grodowego, kt贸re ka偶dorazowo przypisane by艂o wojewodzie che艂mi艅颅skiemu. W 1629 r. szwedzki feldmarsza艂ek Herman Wrangel napad艂 i z艂upi艂 miasto.
Po rozbiorze w 1772 miasto w zaborze pruskim a w latach 1807-15 w Ksi臋stwie Warszawskim. W 1833 r. Kowalewo straci艂o prawa miejskie. Obok miasta w odleg艂o艣ci 2 km w 1871 r. przeprowadzono lini臋 kolejow膮 z Torunia do Jab艂onowa, od kt贸rej w 1894 r. przeprowadzono odga艂臋zienie na trasie Kowalewo Pomorskie – Che艂m偶a. Kolejn膮 lini臋 kolejow膮 na trasie Kowalewo Pomorskie – Kowalewo Miasto – Brodnica oddano w 1900 r. Miasto odzyska艂o prawa miejskie w 1929 r. W 1999 r. zawieszono ruch na linii kolejowej Kowalewo Pomorskie – Golub Dobrzy艅 – Brodnica.
Ciekawostki: ko艣ci贸艂 parafialny 艢w. Miko艂aja zbudowany na pocz膮tku XIV w. jako gotycki. Wewn膮trz ko艣cio艂a wystr贸j z prze艂omu XVI1I/XIX w. gotycka rze藕ba Matki Boskiej z Dzieci膮tkiem z oko艂o 1400 r. ozosta艂o艣ci mur贸w miejskich z pocz膮tku XIV w. z ruin膮 baszty w pd-wsch naro偶niku miasta. Ruiny zamku krzy偶ackiego w postaci wzg贸rza zamkowego oraz pozosta艂ej cz臋艣ci danskeru. Zamek oraz mury obronne zosta艂y cz臋艣ciowo rozebrane w latach 1857-59 z przeznaczeniem na budow臋 ko艣cio艂a ewangelickiego, kt贸ry z kolei zosta艂 rozebrany w latach 50-tych obecnego stulecia. Dojazd PKP do stacji Kowalewo Pomorskie oraz PKS.
58,0 km Jezioro Oszczywilk – po艂o偶one ko艂o miejscowo艣ci Ostrowite. Posiada 19,3 ha powierzchni oraz ponad 7 m max g艂臋boko艣ci. Przy brzegu jeziora od strony pn. zlokalizowane jest grodzisko wczesno艣redniowieczne, pier艣cieniowate czynne w XI – XIV wieku.
60,0 km Gajewo – w 1311 r. oraz 1316 r. na dokumentach krzy偶ackich wyst臋puje 艣wiadek rycerz Barthe (lub Bartholomeus) z Gaju. W latach 1423-24 maj膮tek rycerski w komturii golubskiej. W 1526 r. kr贸l Zygmunt I nadaje wie艣 szlacheck膮 Gajewo na w艂asno艣膰 Wojciechowi i Janowi Gajewskim. W 1773 r. cz臋艣膰 wsi oraz Che艂mo艅ca nale偶y do Tomasza Piwnickiego. Od 1841 r. w艂a艣cicielem jest J贸zef Kossowski z Napola nast臋pnie syn – Boles艂aw. Od 1936 r. dzier偶awc膮 by艂 Theophil Moeller, a po nim zi臋膰 Antoni Zab艂ocki. Ciekawostki: dw贸r murowany z ko艅ca XIX w. zbudowany dla Kossowskich, w miejscu starszego. Park dworski zabytkowy za艂o偶ony na pocz膮tku XVIII w. przez Elzanowskich, obecny pochodzi z ko艅ca XIX w. W parku wyst臋puje 20 gatunk贸w drzew z jodl膮 kaukask膮 na czele. Znajduj膮cy si臋 tu d膮b o obwodzie 360 cm, wysoko艣ci 26 m i w wieku 200 lat stanowi pomnik przyrody. Dojazd PKS.
67,0 km Jezioro Okonin – 艣r贸dle艣ne jezioro po艂o偶one niedaleko Ciechocina. Powierzchnia jeziora liczy 34,2 ha a jego max g艂臋boko艣膰 11,5 m. Jezioro stanowi cel sobotnio-niedzielnego pobytu mieszka艅c贸w Torunia i Golubia Dobrzynia. Dojazd PKS.
70,0 km Elgiszewo – miejscowo艣膰 wzm. w 1293 r., kiedy to bp kujawski Wis艂aw odst臋puje krzy偶akom ziemie pomi臋dzy Golubiem i Ostrowitem za wyj膮颅tkiem Elgiszewa. W 1582 r. wie艣 stanowi w艂asno艣膰 bp贸w kujawskich. Po sekularyzacji maj膮tk贸w ko艣cielnych wie艣 nale偶y do kr贸la pruskiego. W 1969 r. na rz. Drw臋cy zosta艂 wybudowany most drogowy. Ciekawostki: rzeka Drw臋ca o 207 kin d艂ugo艣ci uchodz膮ca do rz. Wis艂y na wysoko艣ci Zlotom. W 1961 r. na rzece zostat utworzony rezerwat ichtiofaunistyczny, kt贸ry obejmuje cala rzek臋. Ochronie gatunkowej podlegaj膮: pstr膮g, 艂oso艣, certa, i tro膰 w臋drowna. Dojazd PKS.
71,0 km Ciechocin – wie艣, siedziba gminy. W 1242 roku jest wzm. gr贸d nale偶膮cy do biskup贸w kujawskich. Na miejscu obecnego dworu w 艣redniowieczu sta艂 zamek ks. kujawskich, kt贸ry p贸藕niej przeszed艂 na w艂asno艣膰 biskup贸w kujawskich. W 1410 roku bp Jan Kropid艂o udzieli艂 w nim schronienia prze艣ladowanemu przez krzy偶ak贸w jednemu z przyw贸dc贸w Towarzystwa Jaszczurczego Miko艂ajowi z Ry艅ska.
.
Ciekawostki: ko艣ci贸艂 paraf. 艢w. Ma艂gorzaty zbudowany na pocz膮tku XIV wieku gotycki o zatartych cechach. Dawna siedziba biskup贸w przebudo颅wana w 1756 r. na dw贸r przez bpa Antoniego Sebastiana Dembowskiego. Informacja ta oraz herb Jelita znajduj膮 si臋 na kartuszu rokokowym umieszczonym na facjacie od strony frontowej dworu. Dw贸r jest murowany zbudowany na g艂臋bokich piwnicach sklepionych kolebkowo. W wej艣ciu drzwi p艂ycinowe z XVIII wieku. Dw贸r znajduje si臋 na szczycie ostro opadaj膮cej skarpy doliny rz. Drw臋cy oko艂o 100 m na wsch. od ko艣cio艂a. Dojazd PKS.
Henryk Mi艂oszewski
Znakowany turystyczny szlak pieszy w kolorze zielonym, z przebiegiem j/w zosta艂 wyznaczony w terenie przez dzia艂aczy spo艂ecznych z Odzia艂u Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu, kt贸ry jest administratorem szlaku i posiada pe艂ne prawa autorskie zwi膮zane ze szlakiem (przebieg trasy, kilometra偶, kod szlaku, symbolika, nazwa i opis krajoznawczy)

Trasy w okolicy

Kategorie

Rodzaje szlaku: Szlak pieszy (znakowany). Miejscowo艣ci: Ciechocin, Jab艂onowo Pomorskie, Kowalewo Pomorskie i W膮brze藕no. Regiony: Golubsko-Dobrzy艅ski (powiat), W膮brzeski (powiat) i Ziemia Dobrzy艅ska. Wojew贸dztwa: kujawsko-pomorskie.

Ostatnia modyfikacja: 20 lutego 2017