Spis tre艣ci: 聽opis 聽| mapa 聽| komentarze

Radzy艅 Che艂mi艅ski – Ostrowite (szlak pieszy, zielony)

RADZY艃 CHE艁MI艃SKI - Jasiewo - S艂up - 艢wiecie n/Os膮 - Buk Pomorski - P艂ow臋偶 (jezioro) - P艂ow臋偶 - Rywa艂dzik - OSTROWITE

0.00 (0%) - 0 g艂osy

32 km

Pobierz 艣lad GPS: KML | GPX

Znak - Szlak pieszy zielony

Kod szlaku: KP-4070-z

Mapa

Opis

Tekst publikowany dzi臋ki uprzejmo艣ci Oddzia艂u Miejskiego PTTK w Toruniu

Przedstawiany szlak zielony, poprowadzony z Radzynia Che艂mi艅skiego do Ostrowitego k/Jab艂onowa zwany “Szlakiem grodzisk ziemi che艂mi艅skiej” ma sw贸j pocz膮tek na Placu Towarzystwa Jaszczurczego przy przystanku PKS w Radzyniu i posiada d艂ugo艣膰 32 km. Zapraszamy do w臋dr贸wki nie tylko mi艂o艣nik贸w historii.
0,0 km Radzy艅 Che艂mi艅ski /plac Towarzystwa Jaszczurczego/ – niewielkie miasteczko w ziemi che艂mi艅skiej oko艂o 20 km na pd-wsch od Grudzi膮dza. Gr贸d wymieniany w 1015 r. kiedy to zostaje zdobyty przez woj贸w Boles艂awa Chrobrego na Prusach. Na pocz膮tku XIII w. Radzy艅 stanowi艂 silny o艣rodek administracyjny nale偶膮cy do dzielnicy mazowieckiej. W 1224 roku gr贸d od syn贸w wojewody mazowieckiego Krystyna kupuje bp pruski Chrystian, kt贸ry w 1231 r. przekazuje Radzy艅 krzy偶akom. W 1234 r. prawdopodobnie dochodzi do lokacji miasta. W 1285 r. komtur krajowy ziemi che艂mi艅skiej Konrad von Thierberg odnawia przywilej lokacyjny miasta wydany przez mistrza krajowego Hermana von Balka. XIII wiek to okres powsta艅 plemion pruskich, dochodzi do wielokrotnych obl臋偶e艅 miasta oraz dwukrotnego jego zdobycia.
W 1440 roku miasto przyst臋puje do zwi膮zku Pruskiego. Po wybuchu wojny 13-letniej w 1454 r. miasto i zamek zajmuj膮 Zwi膮zkowcy. Ostatecznie po zako艅czeniu wojny w 1466 r (Pok贸j Toru艅ski) Radzy艅 jest w艂膮czony do Korony. W 1575 r. miasto niszczy po偶ar. Kolejne stulecie przynosi wojny szwedzkie, kt贸re niszcz膮 ca艂y kraj w tym Radzy艅. Od tego czasu datuje si臋 upadek miasta i jego znaczenia. W 1772 r. Radzy艅 znalaz艂 si臋 w zaborze pruskim podlegaj膮c administracyjnie rejencji kwidzy艅skiej. Wyzwolenie miasta spod jarzma zaborcy nast膮pi艂o w styczniu 1920r. II wojna 艣wiatowa zawita艂a do Radzynia Che艂mi艅skiego w pierwszych dniach wrze艣nia 1939r. Noc okupacji hitlerowskiej zako艅czy艂a si臋 dla jego mieszka艅c贸w w dniu 25 stycznia 1945 r. kiedy to miasto zosta艂o wyzwolone przez oddzia艂y 65 armii wojsk radzieckich.

Ciekawostki: ko艣ci贸艂 famy p.w. 艢w. Anny, gotycki zbudowany w latach 1310-40 z p贸藕norenesansow膮 kaplic膮 D膮browskich z 1587 r. i zamykaj膮c膮 j膮 misternie kut膮 krat膮, kaplica cmentarna p.w. 艢w. Jerzego, gotycka z XIV w. ufundowana przez komtura ziemi che艂mi艅skiej Konrada von Thierberg z oko艂o 1285 r.; ruiny zamku krzy偶ackiego z XIV w. Na Zielonym Wzg贸rzu, kt贸re wznosi si臋 nad cmentarzem znajduje si臋 klasycystyczny dw贸r drewniany, otynkowany z prze艂omu XVIII/ XIX w. Obok zamku przy mostku jest po艂o偶ony g艂az narzutowy z wyrytym herbem miasta Radzynia i dat膮 1593 r. Na pd-wsch od zamku jest zlokalizowane grodzisko 艣redniowieczne czynne w XI-XIII w., znacznie zniszczone. Dojazd PKS. Restauracja. Motel.
0,3 km Radzy艅 Che艂mi艅ski /ruiny zamku/ – Pierwotny zamek jako drewniany zosta艂 zbudowany oko艂o 1234 r. przez Hermana von Balka mistrza krajowego. Od czasu powstania zamek jest siedzib膮 konwentu. W latach 1251-52 jest wzmiankowany pierwszy komtur zamkowy Hartwich. Przebudow臋 zamku z drewnianego na murowany rozpocz臋to z pocz膮tkiem XIV w. i obejmowa艂a ona etap od 1305 r. do 1330 r. W dniu 23.IX.1410 r. zamek zosta艂 zdobyty i zniszczony przez powracaj膮ce spod Malborka wojsko polskie. W roku nast臋pnym (1411 r.) zamek jest w r臋kach cz艂onk贸w Towarzystwa Jaszczurczego, a偶 do zawarcia l Pokoju Toru艅skiego. Wybuch wojny 13-letniej powoduje zaj臋cie zamku przez wojska Zwi膮zku Pruskiego. Od 1466 r. (II Pok贸j Toru艅ski) do 1772 r. zamek jest siedzib膮 starost贸w kr贸lewskich. W 1481 r. nast臋puje odbudowa radzy艅skiego zamku. Wiek XVII przyni贸s艂 wojny szwedzkie, kt贸re obr贸ci艂y wiele polskich zamk贸w w perzyn臋 dotyczy to, tak偶e Radzynia. Po 1772 r. zamek ulega cz臋艣ciowej rozbi贸rce, a z uzyskanej ceg艂y zostaj膮 wzniesione w mie艣cie domy i ratusz.

0,3 km Zakrzewo – wie艣 wym. w 1325 r. jako dobra rycerskie w komturii pokrzywie艅skiej. W 1415 r. w艂a艣cicielem d贸br jest rycerz CIauko. W 1570 r. wie艣 szlachecka nale偶y do Jana Zakrzewskiego. W 1800 r. wie艣 stanowi w艂asno艣膰 Karla Maksymiliana von Buddenbrocka. Ciekawostki: dw贸r murowany z II po艂owy XIX w. zbudowany zapewne przez Karla Heinricha Rickerta. Od ko艅ca XIX w. do 1946 r. w艂a艣cicielem dworu by艂a rodzina Hennig贸w. Za dworem park dworski z II po艂owy XIX w. Dojazd PKS.
W 1837 r. nast臋puje wstrzymanie prac rozbi贸rkowych. W 1839 r. na zamku przeprowadzono pierwsze prace zabezpieczaj膮ce. Zamek w Radzyniu usytuowany jest na przesmyku dw贸ch jezior. Zosta艂 zbudowany z ceg艂y na planie kwadratu. Sk艂ada艂 si臋 z 4-ch dwupi臋trowych skrzyde艂 po艂膮czonych ze sob膮 na rogach 4-ma basztami o wysoko艣ci 36 m. Na dziedzi艅cu znajdowa艂a si臋 studnia z pitn膮 wod膮. W zach. skrzydle z wyj艣ciem na fos臋 umieszczona by艂a wie偶a ust臋powa (dansker). W pn-zach. cz臋艣ci dziedzi艅ca znajdowa艂a si臋 o艣mioboczna wie偶a sygnalizacyjno-obronna. Wjazd do zamku g艂贸wnego prowadzi艂 przez zwodzony most i bram臋 w skrzydle pd. poprzedzony 2-ma przedzamczami. Do naszych czas贸w zachowa艂y si臋 pot臋偶ne ruiny zamku cz臋艣ciowo zrekonstruowane i zabezpieczone jako trwa艂膮 ruin膮. Klucze do zamku znajduj膮 si臋 w Urz臋dzie Miasta w Radzyniu.
6,5 km Me艂no – (zabudowania dworskie) – wie艣 wzm. w 1325 r. jako granicz膮ca z Okoninem i Grut膮, w艂a艣cicielami s膮 Hildegard i Kunze. W 1415 r. w艂a艣cicielem d贸br rycerskich jest CIauko z synami. W dniu 27.IX.1422 r. nad j. Me艂no dosz艂o do podpisania tzw. Pokoju Me艂ne艅skiego pomi臋dzy kr贸lem W艂adys艂awem Jagie艂艂膮 a wielkim mistrzem krzy偶ackim Paw艂em von Russdorf. W 1610 r. dotychczasowy w艂a艣ciciel wsi bp Szymon Rudniski sprzedaje j膮 Janowi Plemi臋ckiemu. Od 1667 r. Me艂no nale偶y do mo偶nej rodziny Czapskich (Sebastian Czapski), kt贸rzy trzymaj膮 wie艣 do 1800 r. kiedy to ks. Urszula Krasi艅ska z Radziwi艂艂贸w (wnuczka Tomasza Czapskiego) sprzedaje maj膮tek Tobiaszowi Blumbergowi. Od 1821 r. Me艂no dzier偶awi Gottiieb Ludwig Bieler, kt贸ry w 1830 r. kupuje maj膮tek. Od tej pory a偶 do 1945 r. Me艂no jest w r臋kach rodziny Bieler贸w.
.
W 1878 r. oddano do u偶ytku lini臋 kolejow膮 Grudzi膮dz -Jab艂onowo Pomorskie, a w latach 1883-84 zosta艂a zbudowana w Me艂nie cukrownia. Ciekawostki: pa艂ac zbudowany w 1855 r. przez Emila Bielera, w otoczeniu park krajobrazowy za艂o偶ony w l po艂owie XIX w. z oko艂o 50 gatunkami drzew iglastych i li艣ciastych, z kt贸rych najciekawsze to: daglezja, cypry艣nik, choina kanadyjska, jod艂a kaukaska oraz magnolia.

W parku jest te偶 kilka drzew – pomnik贸w przyrody (4 buki i 1 d膮b szypu艂kowy). Zabytkowy XIX-wieczny dworzec kolejowy. Nad jeziorem grodzisko wczesno艣redniowieczne nizinne owalne z wkl臋s艂ym majdanem czynne w XI-XII w. Cmentarz ewangelicki z po艂owy XIX w. z grobami rodziny von Bieler. Dojazd PKS i PKP.
7,0 km Me艂no – (jezioro) – wzm w 1293 r. jako Meldanse. Powierzchnia jeziora wynosi ok. 155 ha, a maksymalna g艂臋boko艣膰 oko艂o 10 m.
9,5 km Gruta – (skraj wsi) – pierwsza wzm. jest w 1222 r. i dotyczy “lasu Gruta”, kt贸ry zostaje przekazany bpowi pruskiemu przez ks. mazowieckiego Konrada. W 1315 r. jest wzm. so艂tys Otton. W 1435 r. folwark nale偶y do Zakonu (w贸jtostwo rogozi艅skie). Po II Pokoju Toru艅skim (1466r.) wie艣 nale偶y do starostwa rogozi艅skiego. Wie艣 zniszczona w trakcie wojen szwedzkich. W 1667 r. w艂a艣cicielem jest Tylicki, a od 1784 r. Jan Gotlieb M眉ller.

12,5 km Jasiewo – wie艣, przedtem maj膮tek powsta艂y przy podziale Gruty pod koniec XVIII w. przez 贸wczesnego w艂a艣ciciela Jana Gotlieba M眉llera. Ciekawostki: dw贸r zbudowany na pocz膮tku XX w., cmentarz choleryczny z okresu l wojny 艣wiatowej. Dojazd PKS.
Ciekawostki: ko艣ci贸艂 gotycki p.w. Wniebowzi臋cia NMP z ko艅ca XIII w., uszkodzony w czasie wojen szwedzkich. W 1846 r. po偶ar strawi艂 wn臋trze ko艣cio艂a. Na wie偶y dzwon z 1561 r. Dawny dw贸r z pocz膮tku XX w., na wcze艣niejszych fundamentach, przebudowany. Park krajobrazowy z 18 gatunkami drzew za艂o偶ony na pocz膮tku XX w. Grodzisko p贸藕no颅艣redniowieczne sto偶kowate tzw. Stary Szaniec przy drodze Gruta -Orle czynne w XIV-XV w. Na 艣cianie budynku w kt贸rym urodzi艂 si臋 w 1865 r. Wiktor Kulerski, za艂o偶yciel i wydawca “Gazety Grudzi膮颅dzkiej” pami膮tkowa tablica.
14,5 km S艂up – wie艣 wzm. po raz pierwszy w latach 1256-72 podczas za艂o偶enia przez wielkiego mistrza zakonu Arno von Sangershausena obronnego gr贸dka o nazwie Starke Burg. Nazwa wsi wed艂ug legendy wywodzi si臋 z czas贸w Boles艂awa Chrobrego, kt贸ry nakaza艂 w 1015r. zaznaczy膰 s艂upami 偶elaznymi granice pa艅stwa na rzece Osie. Drewniany zamek krzy偶acki zosta艂 zniszczony oko艂o 1275 r. podczas najazdu Prus贸w. 1285 r. mistrz krajowy Konrad von Thierberg wystawia przywilej lokacyjny.
W 1339 r. wymieniany jest jedyny raz Fryderyk de Spira sprawuj膮cy urz膮d w贸jta s艂upskiego podczas sprzeda偶y cz臋艣ci lasu rogozi艅skiego. W 1565 r. wie艣 stanowi w艂asno艣膰 kr贸lewsk膮 w starostwie rogozi艅skim i pozostaje ni膮 do 1772 r. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 p.w. 艢w. Anny z 1938 r. bezstylowy zbudowany w miejscu wcze艣niejszego gotyckiego zniszczonego przez Szwed贸w. Cmentarz ewangelicki z II po艂owy XIX w. na pn. od wsi. 2 km dalej nad rz. Os膮 przysi贸艂ek S艂upski M艂yn z dworem i parkiem z II potowy XIX w., pomnikiem przyrody “Adam i Ewa” – 2 d臋bami szypu艂kowymi (430 cm i 385 cm w pier艣nicy). Grodzisko wy偶ynne, nieregularne dwucz艂onowe po艂o偶one w lewym brzegu rz. Osy oko艂o 400 m na pd od zabudowa艅, czynne X-XIV w. Dojazd PKS.

19,5 km 艢wiecie n/Os膮 – wie艣 wzm. w 1391 r. jako folwark krzy偶acki w komturii radzy艅skiej. W 1404 r. wielki mistrz Konrad von Jungingen nadaje wsi przywilej lokacyjny. Krzy偶acka “Ksi臋ga Strat” z 1414 r. wymienia du偶e straty w 艢wieciu gdzie m.in. zostaje zrabowany i zniszczony ko艣ci贸艂, spalony folwark krzy偶acki oraz spalony m艂yn o 2-ch ko艂ach. Od 1466 r do 1772 r. wie艣 znajduje si臋 w starostwie radzy艅skim. W 艢wieciu istnia艂o tzw. wolne so艂ectwo, kt贸re zosta艂o utracone przez Tomasza Czapskiego w 1749 r. Odzyska艂o je ponownie ma艂偶e艅stwo Jadwigi i J贸zefa Szewe-Szczepa艅skich w p贸藕niejszym czasie.
.
Ciekawostki: 2 dwory z kt贸rych pierwszy pochodzi z l po艂owy XIX w. o cechach klasycystycznych usytuowany w niewielkim zdewastowanym parku, drugi pochodzi z po艂owy XIX w. p贸偶noklasycystyczny. Grodzisko wczesno艣redniowieczne dwucz艂onowe eliptyczne czynne w X-XIV w. Zabytek techniki – m艂yn wodny o konstrukcji szachulcowej z pocz膮tku XX w. Dojazd PKS.

23,0 km Buk Pomorski -wie艣 wzm. w 1222 r., kt贸r膮 ks. mazowiecki Konrad przekaza艂 bpowi pruskiemu Chrystianowi. U schy艂ku XII wieku osada nale偶a艂a do komesa 呕yrona. Przez wie艣 przebiega艂a linia kolejowa Jab艂onowo Pomorskie – Prabuty – od kilku lat nieczynna.
26,0 km P艂ow臋偶ek -dawny PGR. W 1786 r. w艂a艣cicielem jest Adam Rutkowski. Ciekawostki: nad rzek膮 Os膮 ruiny budynku magazynowego i resztki m艂yna. Park dworski z pocz膮tku XX w.
28,0 km P艂ow臋偶 (jezioro) – wzm. w 1439 r. Powierzchnia jeziora oko艂o 174 ha, max. g艂臋boko艣膰 oko艂o 6,5 m.
29,0 km P艂ow臋偶 – wie艣 wzm. w 1222 r. z racji nadania jej przez ks. mazowieckiego Konrada bpowi pruskiemu Chrystianowi. W 1277 r. gr贸d w P艂ow臋偶y jest oblegany przez plemiona Prus贸w pod wodz膮 Skumanda. W 1423-24 r. w艂asno艣膰 rycerska w komturii pokrzywie艅skiej. W latach 1434-48 jest wymieniany rycerz Jan z P艂ow臋偶a jako wsp贸艂dzia艂aj膮cy ze Zwi膮zkiem pruskim. Od 1516 r. do 1772 r. wie艣 stanowi w艂asno艣膰 biskup贸w che艂mi艅skich. W 1781 r. dobra nale偶膮 do rodziny Goddent贸w, w 1803 r. do Schr枚ter贸w a w latach 1918-39 nale偶膮 do Ignacego Koz艂owskiego.

Ciekawostki: pa艂ac z oko艂o potowy XIX w. z portykiem kolumnowym, wok贸艂 park krajobrazowy z XIX w. Ko艣ci贸艂 gotycki p.w. 艢w. Ma艂gorzaty pochodz膮cy z ko艅ca XIII w. kamienno-ceglany. Nad wej艣ciem do ko艣cio艂a znajduje si臋 kamienna p艂yta z wyrytym herbem Junosza, kt贸ra zosta艂a zapewne ufundowana przez bpa che艂mi艅skiego Andrzeja Stanis艂awa Za艂uskiego (1739-46). 2 grodziska z kt贸rych pierwsze sto偶kowate czynne w XIII-XIV w. znajduje si臋 na zach. od wsi, a drugie pier艣cieniowate z podgrodziem czynne w X-XI w. na wsch. od wsi. Cmentarz ewangelicki z pocz膮tku XX w. tzw. Szwedzki szaniec. Dojazd PKS.
30,0 km Rywa艂dzik – wie艣, w latach 1423-24 dobra rycerskie w komturii pokrzywie艅skiej. W 1516 r. Hugo ze Smol膮ga odst臋puje wie艣 bpowi che艂mi艅skiemu Janowi Konopackiemu w drodze zamiany. Od tego czasu a偶 do 1772 r. wie艣 znajduje si臋 w p艂ow臋skim kluczu d贸br bp贸w che艂mi艅skich. Dojazd PKS.
32,0 km Ostrowite – wie艣 偶e stacj膮 PKP na linii kolejowej Toru艅 – I艂awa. W臋ze艂 szlak贸w turystycznych: 偶贸艂tego (Toru艅 – Radomno), zielonego (Ostrowite – Radzy艅 Che艂mi艅ski) i niebieskiego (Brodnica -Ostrowite). Wie艣 wzm. w 1414 r. kiedy ponios艂a szkody wojenne. W 1764 r. w艂a艣cicielami s膮 Ostrowiccy. W latach 1920-44 dobra s膮 w艂asno艣ci膮 Hansa von Blichera. Ciekawostki: gotycki ko艣ci贸艂 paraf. 艢w. Jakuba zbudowany w l po艂owie XIV wieku, pa艂ac zbudowany w ko艅cu XIX wieku, pi臋trowy, w otoczeniu znajduje si臋 park krajobrazowy z XIX wieku z 24 gatunkami drzew (m.in. platan).
Henryk Mi艂oszewski

Znakowany turystyczny szlak pieszy w kolorze zielonym, z przebiegiem j/w zosta艂 wyznaczony w terenie przez dzia艂aczy spo艂ecznych z Oddzia艂u Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu, kt贸ry jest administratorem szlaku i posiada pe艂ne prawa autorskie zwi膮zane ze szlakiem (przebieg trasy, kilometra偶, kod szlaku, symbolika, nazwa i opis krajoznawczy)

Trasy w okolicy

Kategorie

Rodzaje szlaku: Szlak pieszy (znakowany). Miejscowo艣ci: Ostrowite, Radzy艅 Che艂mi艅ski i 艢wiecie nad Os膮. Regiony: Grudzi膮dzki (powiat) i Ziemia Che艂mi艅ska. Wojew贸dztwa: kujawsko-pomorskie.

Ostatnia modyfikacja: 21 wrze艣nia 2016