Spis tre┼Ťci: ┬á opis ┬á| mapa ┬á| komentarze

Znak - Szlak pieszy zielony

Kod szlaku: KP-4070-z

Radzy┼ä Che┼émi┼äski – Ostrowite (szlak pieszy, zielony)

RADZY┼â CHE┼üMI┼âSKI - Jasiewo - S┼éup - ┼Üwiecie n/Os─ů - Buk Pomorski - P┼éow─Ö┼╝ (jezioro) - P┼éow─Ö┼╝ - Rywa┼édzik - OSTROWITE

0.00 (0%) - 0 głosy

32 km

Pobierz ┼Ťlad GPS: KML | GPX

Mapa

Opis

Tekst publikowany dzi─Öki uprzejmo┼Ťci Oddzia┼éu Miejskiego PTTK w Toruniu

Przedstawiany szlak zielony, poprowadzony z Radzynia Che┼émi┼äskiego do Ostrowitego k/Jab┼éonowa zwany “Szlakiem grodzisk ziemi che┼émi┼äskiej” ma sw├│j pocz─ůtek na Placu Towarzystwa Jaszczurczego przy przystanku PKS w Radzyniu i posiada d┼éugo┼Ť─ç 32 km. Zapraszamy do w─Ödr├│wki nie tylko mi┼éo┼Ťnik├│w historii.
0,0 km Radzy┼ä Che┼émi┼äski /plac Towarzystwa Jaszczurczego/ – niewielkie miasteczko w ziemi che┼émi┼äskiej oko┼éo 20 km na pd-wsch od Grudzi─ůdza. Gr├│d wymieniany w 1015 r. kiedy to zostaje zdobyty przez woj├│w Boles┼éawa Chrobrego na Prusach. Na pocz─ůtku XIII w. Radzy┼ä stanowi┼é silny o┼Ťrodek administracyjny nale┼╝─ůcy do dzielnicy mazowieckiej. W 1224 roku gr├│d od syn├│w wojewody mazowieckiego Krystyna kupuje bp pruski Chrystian, kt├│ry w 1231 r. przekazuje Radzy┼ä krzy┼╝akom. W 1234 r. prawdopodobnie dochodzi do lokacji miasta. W 1285 r. komtur krajowy ziemi che┼émi┼äskiej Konrad von Thierberg odnawia przywilej lokacyjny miasta wydany przez mistrza krajowego Hermana von Balka. XIII wiek to okres powsta┼ä plemion pruskich, dochodzi do wielokrotnych obl─Ö┼╝e┼ä miasta oraz dwukrotnego jego zdobycia.
W 1440 roku miasto przyst─Öpuje do zwi─ůzku Pruskiego. Po wybuchu wojny 13-letniej w 1454 r. miasto i zamek zajmuj─ů Zwi─ůzkowcy. Ostatecznie po zako┼äczeniu wojny w 1466 r (Pok├│j Toru┼äski) Radzy┼ä jest w┼é─ůczony do Korony. W 1575 r. miasto niszczy po┼╝ar. Kolejne stulecie przynosi wojny szwedzkie, kt├│re niszcz─ů ca┼éy kraj w tym Radzy┼ä. Od tego czasu datuje si─Ö upadek miasta i jego znaczenia. W 1772 r. Radzy┼ä znalaz┼é si─Ö w zaborze pruskim podlegaj─ůc administracyjnie rejencji kwidzy┼äskiej. Wyzwolenie miasta spod jarzma zaborcy nast─ůpi┼éo w styczniu 1920r. II wojna ┼Ťwiatowa zawita┼éa do Radzynia Che┼émi┼äskiego w pierwszych dniach wrze┼Ťnia 1939r. Noc okupacji hitlerowskiej zako┼äczy┼éa si─Ö dla jego mieszka┼äc├│w w dniu 25 stycznia 1945 r. kiedy to miasto zosta┼éo wyzwolone przez oddzia┼éy 65 armii wojsk radzieckich.

Ciekawostki: ko┼Ťci├│┼é famy p.w. ┼Üw. Anny, gotycki zbudowany w latach 1310-40 z p├│┼║norenesansow─ů kaplic─ů D─ůbrowskich z 1587 r. i zamykaj─ůc─ů j─ů misternie kut─ů krat─ů, kaplica cmentarna p.w. ┼Üw. Jerzego, gotycka z XIV w. ufundowana przez komtura ziemi che┼émi┼äskiej Konrada von Thierberg z oko┼éo 1285 r.; ruiny zamku krzy┼╝ackiego z XIV w. Na Zielonym Wzg├│rzu, kt├│re wznosi si─Ö nad cmentarzem znajduje si─Ö klasycystyczny dw├│r drewniany, otynkowany z prze┼éomu XVIII/ XIX w. Obok zamku przy mostku jest po┼éo┼╝ony g┼éaz narzutowy z wyrytym herbem miasta Radzynia i dat─ů 1593 r. Na pd-wsch od zamku jest zlokalizowane grodzisko ┼Ťredniowieczne czynne w XI-XIII w., znacznie zniszczone. Dojazd PKS. Restauracja. Motel.
0,3 km Radzy┼ä Che┼émi┼äski /ruiny zamku/ – Pierwotny zamek jako drewniany zosta┼é zbudowany oko┼éo 1234 r. przez Hermana von Balka mistrza krajowego. Od czasu powstania zamek jest siedzib─ů konwentu. W latach 1251-52 jest wzmiankowany pierwszy komtur zamkowy Hartwich. Przebudow─Ö zamku z drewnianego na murowany rozpocz─Öto z pocz─ůtkiem XIV w. i obejmowa┼éa ona etap od 1305 r. do 1330 r. W dniu 23.IX.1410 r. zamek zosta┼é zdobyty i zniszczony przez powracaj─ůce spod Malborka wojsko polskie. W roku nast─Öpnym (1411 r.) zamek jest w r─Ökach cz┼éonk├│w Towarzystwa Jaszczurczego, a┼╝ do zawarcia l Pokoju Toru┼äskiego. Wybuch wojny 13-letniej powoduje zaj─Öcie zamku przez wojska Zwi─ůzku Pruskiego. Od 1466 r. (II Pok├│j Toru┼äski) do 1772 r. zamek jest siedzib─ů starost├│w kr├│lewskich. W 1481 r. nast─Öpuje odbudowa radzy┼äskiego zamku. Wiek XVII przyni├│s┼é wojny szwedzkie, kt├│re obr├│ci┼éy wiele polskich zamk├│w w perzyn─Ö dotyczy to, tak┼╝e Radzynia. Po 1772 r. zamek ulega cz─Ö┼Ťciowej rozbi├│rce, a z uzyskanej ceg┼éy zostaj─ů wzniesione w mie┼Ťcie domy i ratusz.

0,3 km Zakrzewo – wie┼Ť wym. w 1325 r. jako dobra rycerskie w komturii pokrzywie┼äskiej. W 1415 r. w┼éa┼Ťcicielem d├│br jest rycerz CIauko. W 1570 r. wie┼Ť szlachecka nale┼╝y do Jana Zakrzewskiego. W 1800 r. wie┼Ť stanowi w┼éasno┼Ť─ç Karla Maksymiliana von Buddenbrocka. Ciekawostki: dw├│r murowany z II po┼éowy XIX w. zbudowany zapewne przez Karla Heinricha Rickerta. Od ko┼äca XIX w. do 1946 r. w┼éa┼Ťcicielem dworu by┼éa rodzina Hennig├│w. Za dworem park dworski z II po┼éowy XIX w. Dojazd PKS.
W 1837 r. nast─Öpuje wstrzymanie prac rozbi├│rkowych. W 1839 r. na zamku przeprowadzono pierwsze prace zabezpieczaj─ůce. Zamek w Radzyniu usytuowany jest na przesmyku dw├│ch jezior. Zosta┼é zbudowany z ceg┼éy na planie kwadratu. Sk┼éada┼é si─Ö z 4-ch dwupi─Ötrowych skrzyde┼é po┼é─ůczonych ze sob─ů na rogach 4-ma basztami o wysoko┼Ťci 36 m. Na dziedzi┼äcu znajdowa┼éa si─Ö studnia z pitn─ů wod─ů. W zach. skrzydle z wyj┼Ťciem na fos─Ö umieszczona by┼éa wie┼╝a ust─Öpowa (dansker). W pn-zach. cz─Ö┼Ťci dziedzi┼äca znajdowa┼éa si─Ö o┼Ťmioboczna wie┼╝a sygnalizacyjno-obronna. Wjazd do zamku g┼é├│wnego prowadzi┼é przez zwodzony most i bram─Ö w skrzydle pd. poprzedzony 2-ma przedzamczami. Do naszych czas├│w zachowa┼éy si─Ö pot─Ö┼╝ne ruiny zamku cz─Ö┼Ťciowo zrekonstruowane i zabezpieczone jako trwa┼é─ů ruin─ů. Klucze do zamku znajduj─ů si─Ö w Urz─Ödzie Miasta w Radzyniu.
6,5 km Me┼éno – (zabudowania dworskie) – wie┼Ť wzm. w 1325 r. jako granicz─ůca z Okoninem i Grut─ů, w┼éa┼Ťcicielami s─ů Hildegard i Kunze. W 1415 r. w┼éa┼Ťcicielem d├│br rycerskich jest CIauko z synami. W dniu 27.IX.1422 r. nad j. Me┼éno dosz┼éo do podpisania tzw. Pokoju Me┼éne┼äskiego pomi─Ödzy kr├│lem W┼éadys┼éawem Jagie┼é┼é─ů a wielkim mistrzem krzy┼╝ackim Paw┼éem von Russdorf. W 1610 r. dotychczasowy w┼éa┼Ťciciel wsi bp Szymon Rudniski sprzedaje j─ů Janowi Plemi─Öckiemu. Od 1667 r. Me┼éno nale┼╝y do mo┼╝nej rodziny Czapskich (Sebastian Czapski), kt├│rzy trzymaj─ů wie┼Ť do 1800 r. kiedy to ks. Urszula Krasi┼äska z Radziwi┼é┼é├│w (wnuczka Tomasza Czapskiego) sprzedaje maj─ůtek Tobiaszowi Blumbergowi. Od 1821 r. Me┼éno dzier┼╝awi Gottiieb Ludwig Bieler, kt├│ry w 1830 r. kupuje maj─ůtek. Od tej pory a┼╝ do 1945 r. Me┼éno jest w r─Ökach rodziny Bieler├│w.
.
W 1878 r. oddano do u┼╝ytku lini─Ö kolejow─ů Grudzi─ůdz -Jab┼éonowo Pomorskie, a w latach 1883-84 zosta┼éa zbudowana w Me┼énie cukrownia. Ciekawostki: pa┼éac zbudowany w 1855 r. przez Emila Bielera, w otoczeniu park krajobrazowy za┼éo┼╝ony w l po┼éowie XIX w. z oko┼éo 50 gatunkami drzew iglastych i li┼Ťciastych, z kt├│rych najciekawsze to: daglezja, cypry┼Ťnik, choina kanadyjska, jod┼éa kaukaska oraz magnolia.

W parku jest te┼╝ kilka drzew – pomnik├│w przyrody (4 buki i 1 d─ůb szypu┼ékowy). Zabytkowy XIX-wieczny dworzec kolejowy. Nad jeziorem grodzisko wczesno┼Ťredniowieczne nizinne owalne z wkl─Ös┼éym majdanem czynne w XI-XII w. Cmentarz ewangelicki z po┼éowy XIX w. z grobami rodziny von Bieler. Dojazd PKS i PKP.
7,0 km Me┼éno – (jezioro) – wzm w 1293 r. jako Meldanse. Powierzchnia jeziora wynosi ok. 155 ha, a maksymalna g┼é─Öboko┼Ť─ç oko┼éo 10 m.
9,5 km Gruta – (skraj wsi) – pierwsza wzm. jest w 1222 r. i dotyczy “lasu Gruta”, kt├│ry zostaje przekazany bpowi pruskiemu przez ks. mazowieckiego Konrada. W 1315 r. jest wzm. so┼étys Otton. W 1435 r. folwark nale┼╝y do Zakonu (w├│jtostwo rogozi┼äskie). Po II Pokoju Toru┼äskim (1466r.) wie┼Ť nale┼╝y do starostwa rogozi┼äskiego. Wie┼Ť zniszczona w trakcie wojen szwedzkich. W 1667 r. w┼éa┼Ťcicielem jest Tylicki, a od 1784 r. Jan Gotlieb M├╝ller.

12,5 km Jasiewo – wie┼Ť, przedtem maj─ůtek powsta┼éy przy podziale Gruty pod koniec XVIII w. przez ├│wczesnego w┼éa┼Ťciciela Jana Gotlieba M├╝llera. Ciekawostki: dw├│r zbudowany na pocz─ůtku XX w., cmentarz choleryczny z okresu l wojny ┼Ťwiatowej. Dojazd PKS.
Ciekawostki: ko┼Ťci├│┼é gotycki p.w. Wniebowzi─Öcia NMP z ko┼äca XIII w., uszkodzony w czasie wojen szwedzkich. W 1846 r. po┼╝ar strawi┼é wn─Ötrze ko┼Ťcio┼éa. Na wie┼╝y dzwon z 1561 r. Dawny dw├│r z pocz─ůtku XX w., na wcze┼Ťniejszych fundamentach, przebudowany. Park krajobrazowy z 18 gatunkami drzew za┼éo┼╝ony na pocz─ůtku XX w. Grodzisko p├│┼║no┬ş┼Ťredniowieczne sto┼╝kowate tzw. Stary Szaniec przy drodze Gruta -Orle czynne w XIV-XV w. Na ┼Ťcianie budynku w kt├│rym urodzi┼é si─Ö w 1865 r. Wiktor Kulerski, za┼éo┼╝yciel i wydawca “Gazety Grudzi─ů┬şdzkiej” pami─ůtkowa tablica.
14,5 km S┼éup – wie┼Ť wzm. po raz pierwszy w latach 1256-72 podczas za┼éo┼╝enia przez wielkiego mistrza zakonu Arno von Sangershausena obronnego gr├│dka o nazwie Starke Burg. Nazwa wsi wed┼éug legendy wywodzi si─Ö z czas├│w Boles┼éawa Chrobrego, kt├│ry nakaza┼é w 1015r. zaznaczy─ç s┼éupami ┼╝elaznymi granice pa┼ästwa na rzece Osie. Drewniany zamek krzy┼╝acki zosta┼é zniszczony oko┼éo 1275 r. podczas najazdu Prus├│w. 1285 r. mistrz krajowy Konrad von Thierberg wystawia przywilej lokacyjny.
W 1339 r. wymieniany jest jedyny raz Fryderyk de Spira sprawuj─ůcy urz─ůd w├│jta s┼éupskiego podczas sprzeda┼╝y cz─Ö┼Ťci lasu rogozi┼äskiego. W 1565 r. wie┼Ť stanowi w┼éasno┼Ť─ç kr├│lewsk─ů w starostwie rogozi┼äskim i pozostaje ni─ů do 1772 r. Ciekawostki: ko┼Ťci├│┼é p.w. ┼Üw. Anny z 1938 r. bezstylowy zbudowany w miejscu wcze┼Ťniejszego gotyckiego zniszczonego przez Szwed├│w. Cmentarz ewangelicki z II po┼éowy XIX w. na pn. od wsi. 2 km dalej nad rz. Os─ů przysi├│┼éek S┼éupski M┼éyn z dworem i parkiem z II potowy XIX w., pomnikiem przyrody “Adam i Ewa” – 2 d─Öbami szypu┼ékowymi (430 cm i 385 cm w pier┼Ťnicy). Grodzisko wy┼╝ynne, nieregularne dwucz┼éonowe po┼éo┼╝one w lewym brzegu rz. Osy oko┼éo 400 m na pd od zabudowa┼ä, czynne X-XIV w. Dojazd PKS.

19,5 km ┼Üwiecie n/Os─ů – wie┼Ť wzm. w 1391 r. jako folwark krzy┼╝acki w komturii radzy┼äskiej. W 1404 r. wielki mistrz Konrad von Jungingen nadaje wsi przywilej lokacyjny. Krzy┼╝acka “Ksi─Öga Strat” z 1414 r. wymienia du┼╝e straty w ┼Üwieciu gdzie m.in. zostaje zrabowany i zniszczony ko┼Ťci├│┼é, spalony folwark krzy┼╝acki oraz spalony m┼éyn o 2-ch ko┼éach. Od 1466 r do 1772 r. wie┼Ť znajduje si─Ö w starostwie radzy┼äskim. W ┼Üwieciu istnia┼éo tzw. wolne so┼éectwo, kt├│re zosta┼éo utracone przez Tomasza Czapskiego w 1749 r. Odzyska┼éo je ponownie ma┼é┼╝e┼ästwo Jadwigi i J├│zefa Szewe-Szczepa┼äskich w p├│┼║niejszym czasie.
.
Ciekawostki: 2 dwory z kt├│rych pierwszy pochodzi z l po┼éowy XIX w. o cechach klasycystycznych usytuowany w niewielkim zdewastowanym parku, drugi pochodzi z po┼éowy XIX w. p├│┼╝noklasycystyczny. Grodzisko wczesno┼Ťredniowieczne dwucz┼éonowe eliptyczne czynne w X-XIV w. Zabytek techniki – m┼éyn wodny o konstrukcji szachulcowej z pocz─ůtku XX w. Dojazd PKS.

23,0 km Buk Pomorski -wie┼Ť wzm. w 1222 r., kt├│r─ů ks. mazowiecki Konrad przekaza┼é bpowi pruskiemu Chrystianowi. U schy┼éku XII wieku osada nale┼╝a┼éa do komesa ┼╗yrona. Przez wie┼Ť przebiega┼éa linia kolejowa Jab┼éonowo Pomorskie – Prabuty – od kilku lat nieczynna.
26,0 km P┼éow─Ö┼╝ek -dawny PGR. W 1786 r. w┼éa┼Ťcicielem jest Adam Rutkowski. Ciekawostki: nad rzek─ů Os─ů ruiny budynku magazynowego i resztki m┼éyna. Park dworski z pocz─ůtku XX w.
28,0 km P┼éow─Ö┼╝ (jezioro) – wzm. w 1439 r. Powierzchnia jeziora oko┼éo 174 ha, max. g┼é─Öboko┼Ť─ç oko┼éo 6,5 m.
29,0 km P┼éow─Ö┼╝ – wie┼Ť wzm. w 1222 r. z racji nadania jej przez ks. mazowieckiego Konrada bpowi pruskiemu Chrystianowi. W 1277 r. gr├│d w P┼éow─Ö┼╝y jest oblegany przez plemiona Prus├│w pod wodz─ů Skumanda. W 1423-24 r. w┼éasno┼Ť─ç rycerska w komturii pokrzywie┼äskiej. W latach 1434-48 jest wymieniany rycerz Jan z P┼éow─Ö┼╝a jako wsp├│┼édzia┼éaj─ůcy ze Zwi─ůzkiem pruskim. Od 1516 r. do 1772 r. wie┼Ť stanowi w┼éasno┼Ť─ç biskup├│w che┼émi┼äskich. W 1781 r. dobra nale┼╝─ů do rodziny Goddent├│w, w 1803 r. do Schr├Âter├│w a w latach 1918-39 nale┼╝─ů do Ignacego Koz┼éowskiego.

Ciekawostki: pa┼éac z oko┼éo potowy XIX w. z portykiem kolumnowym, wok├│┼é park krajobrazowy z XIX w. Ko┼Ťci├│┼é gotycki p.w. ┼Üw. Ma┼égorzaty pochodz─ůcy z ko┼äca XIII w. kamienno-ceglany. Nad wej┼Ťciem do ko┼Ťcio┼éa znajduje si─Ö kamienna p┼éyta z wyrytym herbem Junosza, kt├│ra zosta┼éa zapewne ufundowana przez bpa che┼émi┼äskiego Andrzeja Stanis┼éawa Za┼éuskiego (1739-46). 2 grodziska z kt├│rych pierwsze sto┼╝kowate czynne w XIII-XIV w. znajduje si─Ö na zach. od wsi, a drugie pier┼Ťcieniowate z podgrodziem czynne w X-XI w. na wsch. od wsi. Cmentarz ewangelicki z pocz─ůtku XX w. tzw. Szwedzki szaniec. Dojazd PKS.
30,0 km Rywa┼édzik – wie┼Ť, w latach 1423-24 dobra rycerskie w komturii pokrzywie┼äskiej. W 1516 r. Hugo ze Smol─ůga odst─Öpuje wie┼Ť bpowi che┼émi┼äskiemu Janowi Konopackiemu w drodze zamiany. Od tego czasu a┼╝ do 1772 r. wie┼Ť znajduje si─Ö w p┼éow─Öskim kluczu d├│br bp├│w che┼émi┼äskich. Dojazd PKS.
32,0 km Ostrowite – wie┼Ť ┼╝e stacj─ů PKP na linii kolejowej Toru┼ä – I┼éawa. W─Öze┼é szlak├│w turystycznych: ┼╝├│┼étego (Toru┼ä – Radomno), zielonego (Ostrowite – Radzy┼ä Che┼émi┼äski) i niebieskiego (Brodnica -Ostrowite). Wie┼Ť wzm. w 1414 r. kiedy ponios┼éa szkody wojenne. W 1764 r. w┼éa┼Ťcicielami s─ů Ostrowiccy. W latach 1920-44 dobra s─ů w┼éasno┼Ťci─ů Hansa von Blichera. Ciekawostki: gotycki ko┼Ťci├│┼é paraf. ┼Üw. Jakuba zbudowany w l po┼éowie XIV wieku, pa┼éac zbudowany w ko┼äcu XIX wieku, pi─Ötrowy, w otoczeniu znajduje si─Ö park krajobrazowy z XIX wieku z 24 gatunkami drzew (m.in. platan).
Henryk Miłoszewski

Znakowany turystyczny szlak pieszy w kolorze zielonym, z przebiegiem j/w zosta┼é wyznaczony w terenie przez dzia┼éaczy spo┼éecznych z Oddzia┼éu Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu, kt├│ry jest administratorem szlaku i posiada pe┼éne prawa autorskie zwi─ůzane ze szlakiem (przebieg trasy, kilometra┼╝, kod szlaku, symbolika, nazwa i opis krajoznawczy)

Trasy w okolicy

Kategorie

Rodzaje szlaku: Szlak pieszy (znakowany). Miejscowo┼Ťci: Ostrowite, Radzy┼ä Che┼émi┼äski, i ┼Üwiecie nad Os─ů. Regiony: Grudzi─ůdzki (powiat) i .Ziemia Che┼émi┼äska. Wojew├│dztwa: kujawsko-pomorskie.

Ostatnia modyfikacja: 21 wrze┼Ťnia 2016