Spis tre艣ci: 聽opis 聽| mapa 聽| komentarze

Grudzi膮dz – J. Kuchnia (szlak pieszy, 偶贸艂ty)

GRUDZI膭DZ - W. Tarpno - Owczarki - D膮br贸wka Kr贸l. - Salno - Rog贸藕no Zamek - Szembruk - Wydrzno - Szynwa艂d - Jez. KUCHNIA

0.00 (0%) - 0 g艂osy

67 km

Pobierz 艣lad GPS: KML | GPX

Znak - Szlak pieszy 偶贸艂ty

Kod szlaku: TO-2200y

Mapa

Opis

Tekst publikowany dzi臋ki uprzejmo艣ci Oddzia艂u Miejskiego PTTK w Toruniu

Szlak 偶贸艂ty Grudzi膮dz – Jezioro Kuchnia przybli偶a walory krajoznawczo-turystyczne p贸艂nocno-wschodnich zak膮tk贸w wojew贸dztwa kujawsko-pomorskiego. Opisywany teren jest s艂abo zagospodarowany turystycznie w zwi膮zku z czym pragniemy cho膰 w niewielkim stopniu przyczyni膰 si臋 do przybli偶enia historii poszczeg贸lnych miejscowo艣ci.

0.0 km Grudzi膮dz (dworzec PKP, ul. Dworcowa) – miasto licz膮ce oko艂o 110.000 mieszka艅c贸w – gr贸d wzm. w 1064 r. kiedy zosta艂 zaj臋ty przez Prus贸w. W 1218 r. ks Konrad Mazowiecki nada艂 gr贸d bpowi pruskiemu Chrystianowi. Od 1231 r. gr贸d grudzi膮dzki nale偶y do Krzy偶ak贸w, kt贸rzy za spraw膮 mistrza krajowego Meinharda von Ouerfurt nadali mu w 1291 r. przywilej lokacyjny. Nast膮pi艂a rozbudowa miasta. Grudzi膮dz zosta艂 opasany systemem mur贸w obron颅nych z 4-ma bramami i 10-ma basztami. Nad miastem na stromej nadwi艣la艅skiej skarpie zosta艂 pobudowany zamek, b臋d膮cy centrum administracyjnym komturii grudzi膮dzkiej. Dzi臋ki otrzymanym przywilejom handlowym miasto w kr贸tkim czasie mocno si臋 rozwin臋艂o i rozbudowa艂o, staj膮c si臋 w XIV w. jednym z wa偶niejszych o艣rodk贸w handlu zbo偶em w Ziemi Che艂mi艅skiej. W 1411 r. na rynku miasta zosta艂 艣ci臋ty przez Krzy偶ak贸w jeden z przyw贸dc贸w Towarzystwa Jaszczurczego Miko艂aj z Ry艅ska, chor膮偶y Ziemi Che艂mi艅skiej. W 1440 roku przedstawiciele miasta zg艂osili akces do Zwi膮zku Pruskiego. II Pok贸j Toru艅ski (w 1466 r.) spowodowa艂 zmiany w艂asno艣ci w Ziemi Che艂mi艅颅skiej, miasto przesz艂o pod w艂adz臋 kr贸la Kazimierza Jagiello艅czyka, kt贸ry ustanowi艂 tu starostwo. Miasto by艂o jedn膮 z 3-ch siedzib sejmiku pruskiego a po roku 1526 zosta艂o siedzib膮 sejmiku generalnego. W 1564 r. miasto nawiedzi艂a wielka d偶uma, kt贸ra spustoszy艂a Grudzi膮dz. W grudniu 1655 r. zosta艂o zaj臋te przez Szwed贸w, kt贸rzy znacznie umocnili zamek. W 1703 r. roz颅pocz臋ty si臋 przemarsze wojsk saskich, szwedzkich i polskich powoduj膮c straty w ludno艣ci oraz gospodarczy upadek. W 1772 r.

Grudzi膮dz w wyniku rozbioru zosta艂 przy艂膮czony do pa艅stwa pruskiego. Kr贸l Fryderyk Wielki rozpocz膮艂 w 1775 r. budow臋 twierdzy. W 1832 r. w twierdzy zostali internowani powsta艅cy listopadowi, kt贸rzy potem na emigracji w Anglii za艂o偶yli “Gromad臋 Grudzi膮偶”. Twierdza grudzi膮dzka ponownie sta艂a si臋 miejscem internowania powsta艅c贸w styczniowych w 1864 r. W II po艂owie XIX w. nast膮pi艂 rozw贸j prze颅strzenny miasta, powsta艂a ca艂a sie膰 po艂膮cze艅 drogowych i kolejowych, uruchomiono wiele fabryk i zak艂ad贸w.

 

Miasto uzyska艂o niepodleg艂o艣膰 w dniu 23 stycznia 1920 roku. W dniu 4 wrze艣nia 1939 r, nast膮pi艂o wej艣cie wojsk hitle颅rowskich do Grudzi膮dza daj膮c pocz膮tek bezwzgl臋dnej agresji i terroru wobec mieszka艅c贸w Polak贸w. Wysiedlenia, procesy, prze艣ladowania Polak贸w to tylko cz臋艣膰 represji ze strony okupanta, ostateczne ko艅czy艂y si臋 egzekucjami w 偶wirowni w Mniszku oraz lasach G贸r Ksi臋偶ych. W dniu 5 marca 1945 r. miasto zosta艂o wyzwolone przez wojska Armii Czerwonej. Ciekawostki: ruiny zamku krzy偶ackiego z XIII w., fragmenty mur贸w miejskich z prze艂omu XIII/XV w., ko艣ci贸艂 gotycki p.w. 艢w. Miko艂aja z prze艂omu XIII/XIV w. w kt贸rym zachowana polichromia gotycka z XIV w., p贸藕noroma艅ska chrzcielnica z l po艂owy XIII wieku, ko艣ci贸艂 p.w. 艢w. Franciszka Ksawerego z 1723 r. barokowy, Brama Wodna z XIV w. Spichrze z XVI-XVIII w. cz臋艣ciowo przebudowane, Pa艂acyk Opatek z oko艂o 1730 r., dawny klasztor reformator贸w z XVIII w., Twierdza Grudzi膮dzka zbudowana w latach 1766-86, zabytek techniki tzw. R贸w Hermana z 1386 r., zabytkowe kamienice z XV-XVIII w., budynek dawnego kolegium Jezuickiego z XVII i XVIII w. obecnie wykorzystywany na ratusz miasta. Restauracje. Hotele. Dojazd PKP i PKS.

5,0 km Wielkie Tarpno (dzielnica miasta) – osada wzm. w 1414 r. w krzy偶ackiej “Ksi臋dze Strat” z powodu poniesionych szk贸d wojennych. Do po艂owy XV w. wie艣 nale偶膮ca do komturstwa grudzi膮dzkiego nast臋pnie po II Pokoju To颅ru艅skim od 1466 r. wie艣 nale偶y do starostwa grudzi膮dzkiego. W 1620 r. starosta grudzi膮dzki Jakub Szczepa艅ski ufundowa艂 tu ko艣ci贸艂 pw. 艢w. Krzy偶a, kt贸ry w 1829 r. zosta艂 rozebrany W 1789 r. w艂a艣cicielem maj膮tku byt Stefan Klawitter a w 1820 r. Franz August M眉ller. Ciekawostki: dw贸r z ko艅ca XIX w. nad jez. Wielkie Tarpno (wzm. w 1565 r.) przy ul. Lipowej ro艣nie d膮b szypu艂kowy b臋d膮cy pomnikiem przyrody o obwodzie 550 cm, wysoko艣ci 22 m, w wieku oko艂o 250 lat. Dojazd MZK.

9,0 km Owczarki (wie艣) – po raz pierwszy jest wymieniana w 1609 r,, kiedy to zostaje zasiedlona przez mennonit贸w. W 1618 r. starosta grudzi膮dzki Ja颅kub Szczepa艅ski wydaje przywilej na pole i 艂膮k臋 zwan膮 “Owczarka” so艂tyso颅wi Marcinowi. W 1873 r, w艂a艣cicielem jest Wilhelm Koerber, po nim od 1880 r. syn, tak偶e Wilhelm. W latach 1916-46 Anna i Paul Nickel. Ciekawostki: dw贸r z pocz膮tku XX w. w otoczeniu, kt贸rego park krajobrazowy z po艂owy XIX w. z 24 gatunkami drzew. Cmentarz ewangelicki z po艂owy XIX w. Z Owczarek pochodzi艂 Wiktor Kulerski (1865-35), dziennikarz, wydawca oraz dzia艂acz narodowy. Dojazd PKP, PKS i MZK.

11.0 km K艂贸dka (wie艣) – wzm. w 1323 r. kiedy to wyst臋puje Petrus z K艂贸dki. W 1423-24 r. nale偶y do rycerza Hannosa ze 艢wierkocina w komturstwie grudzi膮dzkim. W latach 1434-47 jest wymieniany m艂yn o 3 ko艂ach b臋d膮cy w艂asno艣ci膮 Zakonu. W 1435 r. wielki mistrz Pawe艂 von Russdorf nadaje m艂yn Miko艂ajowi Bartuszewskiego. Ciekawostki: rzeka Osa o d艂ugo艣ci 96 km maj膮ca swoje uj艣cie w rzece Wi艣le ko艂o Zakurzewa. Osa by艂a wzm. ju偶 w 1222 r. jako granica ziemi che艂mi艅skiej. Na d艂ugo艣ci oko艂o 14 km rzeka Osa oraz jej otoczenie zosta艂o obj臋te ochron膮 w 1994 r. tworz膮c rezerwat krajobrazo颅wy “Dolin臋 Osy”. Restauracja. Dojazd PKS.

19.0 km D膮br贸wka Kr贸lewska (wie艣) – lokowana w 1291 r. przez mistrza krajowego Meinharda von Ouerfurt w w贸jtostwie rog贸zie艅skim. W 1414 r. wie艣 wed艂ug krzy偶ackiej “Ksi臋gi Strat” ponios艂a szkody wojenne. Po wojnie 13-letniej wie艣 kr贸lewska w starostwie grudzi膮dzkim w 1564 r. posiada szlachcic Choi艅ski. Od XVI w. kr贸l nada艂 poszczeg贸lne cz臋艣ci wsi (艂any) tzw. lemanom. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 gotycki pw. 艢w. Jakuba Starszego zbudowany w II po艂owie XIII w. Oko艂o 1647 r. zosta艂 odnowiony przez wojewod臋 che艂mi艅颅skiego Jana Dzia艂y艅skiego. Wewn膮trz ko艣cio艂a dzwon odlany w 1770 r. w Gda艅sku przez Antony’ego.

22,0 km Salno (wie艣) – dobra rycerskie w 1370 r. byty w艂asno艣ci膮 Macieja von Tczadel. W 14141 r. wie艣 jest wymieniana w krzy偶ackiej “Ksi臋dze Strat” z powodu dokonanych szk贸d. W latach 1433-34 dobra rycerskie w w贸jto颅stwie rog贸zie艅skim. W po艂owie XVI w. dobra stanowi膮ce w艂asno艣膰 Miko艂aja Konojadzkiego a od 1727 r. nabyte przez Antoniego Piwnickiego. Ciekawostki: dw贸r p贸藕noklasycystyczny zbudowany w 1809 r. przez porucznika Augusta Gruszczy艅skiego. Wok贸艂 dworu park krajobrazowy z I po艂owy XIX w. z 24 gatunkami drzew w tym egzotycznych jak platan. Spichlerz zbudowany w 1803 r. konstrukcji szachulcowej. Budynek “Ba偶anciarni” dawny kurnik zbu颅dowany w I po艂owie XIX w. murowany. Ku藕nia neogotycka zbudowana w 1867 r. murowana. Dojazd PKS.

22,0 km Salno (jezioro) – o powierzchni oko艂o 29 ha i max. g艂臋boko艣ci 45 m.

22,0 km Orle (wie艣) – dobra rycerskie w 1414 r. zniszczone i wymieniane w krzy偶ackiej “Ksi臋dze Strat”. W 1417 r. wielki mistrz Micha艂 K眉chmeister nadaje jezioro Orle Miko艂ajowi z Bia艂ach贸wka.

.

W 1425 r. wielki mistrz Pawe艂 von Russdorf nadaje wie艣 Henrykowi z B膮kowa. W 1570 r. wie艣 szlachecka nale偶y do Sebastiana i Fabiana Lichtenhain贸w. Na pocz膮tku XVIII w. w艂a艣cicielami s膮 Konojadzcy, po nich Ksawery Mi艂oszewski, kt贸ry w 1768 r. maj膮tek sprzedaje Andrzejowi Leskiemu. W latach 80-tych XIX w. maj膮tek nale偶y do Ferdynanda Chomse.

 

31 km S艂up-M艂yn (przysi贸艂ek nad rzek膮 Os膮) – osada wzm. po raz pierw颅szy w latach 1256-72 podczas za艂o偶enia tu obronnego gr贸dka przez wielkiego mistrza krzy偶ackie颅go Arno von Sangershausen o nazwie Stark臋 Burg. Nazwa wsi wed艂ug legendy wywodzi si臋 z czas贸w Boles艂awa Chrobrego, kt贸ry nakaza艂 w 1015 r. zaznaczy膰 s艂upami 偶elaznymi granice pa艅颅stwa na rzece Osie. Drewniany zamek krzy偶acki zosta艂 zniszczony oko艂o 1275 r. podczas najazdu Prus贸w.

W 1285 r. mistrz krajowy Konrad von Thierberg wystawia przywilej lokacyjny. W 1339 r. wymieniany jest jedyny raz Fryderyk de Spira sprawuj膮cy urz膮d w贸jta s艂upskiego podczas sprzeda偶y cz臋艣ci lasu rog贸藕nie艅skim i pozostaje ni膮 do 1772 r. Ciekawostki: Nad rzek膮 Os膮 dw贸r z parkiem z II po艂owy XIX w., pomniki przyrody “Adam i Ewa” – 2 d臋by szypu艂kowe (430 cm i 385 cm w pier艣nicy). Grodzisko wy偶ynne, nieregularne dwucz艂onowe po艂o偶one w lewym brzegu rz. Osy oko艂o 400 m na pd. od zabudowa艅, czynne X-XIV w. Dojazd PKS.

 

44,0 km Rog贸zno Zamek (wie艣) – osada wzi臋艂a pocz膮tek od zbudowanego tu w latach 1250-60 drewnianego zamku krzy偶ackiego. W 1275 r. podczas kolejnego powstania plemion Prus贸w zamek zosta艂 zniszczony. Budow臋 murowanego zamku krzy偶acy rozpocz臋li oko艂o 1280 r. W latach 1285 – 1333 zamek by艂 siedzib膮 komtura a od 1333 do 1454 r. obni偶ono jego rang臋 do siedziby w贸jtostwa rog贸藕nie艅skiego. Oko艂o 1336 r. do w贸jtostwa w Rog贸藕nie w艂膮czono obszar zlikwidowanego w贸jtostwa w S艂upskim M艂ynie (Starkenberg). W 1410 r. oraz w 1414 r. zamek zosta艂 cz臋艣ciowo zniszczony przez polskie wojska, kt贸re w tym czasie zajmowa艂y zamek. W roku 1443 wymieniany zamek w Rog贸藕nie okre艣lony by艂 jako uszkodzony i wymagaj膮cy naprawy. Ostatni w贸jt krzy偶acki Egloff von Rosenberg opuszczaj膮c zamek podpali艂 go. Po odbudowie i naprawieniu zniszcze艅 zamek od 1466 r. sta艂 si臋 siedzib膮 starost贸w kr贸lewskich. W 1590 r. starostwo zosta艂o zamienione na ekonomi臋 kr贸lewsk膮. Zamek zosta艂 powa偶nie zniszczony podczas wojny szwedzkiej w 1628 r. Tutaj te偶 kr贸l szwedzki Gustaw II Adolf kaza艂 sobie zademon颅strowa膰 nowy rodzaj min, kt贸re zosta艂y wypr贸bowane na murach zamkowych pog艂臋biaj膮c jego zni颅szczenia. Od 1686 r. zamek znajduje si臋 w ruinie. W latach 1776-80 dokonano cz臋艣ciowej rozbi贸rki zamku na rozkaz kr贸la pruskiego Fryderyka II. Ceg艂臋 z rozbi贸rki przeznaczono na budow臋 twierdzy w Grudzi膮dzu. W 1911 r. w艂adze pruskie cz臋艣ciowo odbudowa艂y, niekt贸re elementy obronne zamku. W 1956 r. zabezpieczono dachy na zachodniej bramie wjazdowej zamku oraz pobudowano do niej most. Za艂o偶enie zamkowe sk艂ada艂o si臋 z zamku g艂贸wnego, kt贸ry wzniesiono na niedost臋pnym, stromym wzg贸rzu, zamku 艣redniego oraz du偶ego przedzamcza. Ca艂o艣膰 tworzy艂o nieregularne za艂o偶enie. Na przedzamczu obok obecnego dworu wznosi艂a si臋 Brama 艁asi艅ska, a po przeciwnej stronie Brama Grudzi膮dzka. Z przedzamcza do zamku 艣redniego, dost臋pu broni艂 zwodzony most, kt贸ry by艂 elementem obronnym wie颅偶y bramnej. Zamek 艣redni zosta艂 wzniesiony na planie wieloboku zbli偶onym do trapeza, pozosta艂a z niego pot臋偶na 7-miokondygacjowa wie偶a bramna o wysoko艣ci 28 m do niedawna du偶a atrakcja turystyczna oraz nik艂e resztki mur贸w i fundament贸w. Zamek g艂贸wny sk艂ada艂 si臋 z 4-ch skrzyde艂 tworz膮cych zamkni臋ty czworobok z ma艂ym dziedzi艅cem po 艣rodku. Od zamku 艣redniego oddzie颅lony by艂 such膮 fos膮. Za艂o偶enie zamkowe w Rog贸藕nie by艂o jednym z najwi臋kszych w ca艂ym pa艅stwie Zakonnym. Jego przedzamcze du偶e i obszerne by艂o przewidziane pierwotnie na lokacj臋 miasta Fili贸w liczy艂o ponad 45.000 m2. Ca艂y zesp贸艂 obronny posiada艂 22 baszty.

.

Ciekawostki: dw贸r zbudowany w II po艂owie XIX w. znajduj膮cych si臋 na linii mur贸w obronnych przedzamcza. D臋by jeden w parku o obwodzie 372 cm, wysoko艣ci 30 m oraz w wieku 300 lat oraz drugi “Ko艣ciuszko” o 艣rednicy 445 cm, wysoko艣ci 33 m, w wieku 250 lat znajduj膮cy si臋 na polu stanowi膮 skupisko drzew – pomniki przyrody. Na pd. Od zamku oraz na zach. od zamku nad rzeczk膮 Gard臋g膮 rozpo艣ciera si臋 na powierzchni 28,54 ha uznany w 1974 r. rezerwat przyrody “Rog贸藕no-Zamek”.

 

Ochronie podlega fragment wielogatunkowego lasu li艣ciastego z udzia艂em brekini, kt贸rych skupienie (10 sztuk) tworzy pomnik przyrody. Wymiary chronionych drzew: 艣rednica 21-85 cm, wysoko艣膰 1-5,5 m, wiek oko艂o 80 lat. Dojazd PKS.

47 km Sob贸tka – dawniej folwark wymieniany w 1740 r. znajduj膮cy si臋 w ekonomii rog贸zie艅skiej.

49 km Szembruczek (wie艣) – folwark wymieniany w 1565 r. W 1713 r. kr贸l August II wydzier偶awia folwark na 40 lat Johannowi von Bliwernitz. W 1766 r. folwark dzier偶y Michael Bombig, a w 1800 r. nale偶y do von Beguignolla. Od 1871 do 1877 r. maj膮tek znajduje si臋 u Urlicha von Kries. W 1900 r. w艂a艣ci颅cielem jest KarI Schweitzer. Ciekawostki: park dworski z ko艅ca XIX w. Dojazd PKS.

54 km Szembruk (wie艣) – lokowana w 1306 r. przez mistrza krajowego Konrada von Sacka. W roku 1306 s膮 wymieniani dwaj so艂tysi Hanz i Lorenz. W 1342 r. wie艣 graniczy z inn膮 miejscowo艣ci膮 Gulbiny. Wielki mistrz Konrad von Jungingen w latach 1397-1407 wznawia przywilej na wie艣. W 1526 r. kr贸l Zygmunt I nadaje wsi nowy przywilej lokacyjny. W 1649 r. maj膮tek nale偶y do Jana Sumowskiego. W 1700 r. maj膮tek nale偶y do Johana Heinricha M眉llera od kt贸rego maj膮tek kupuje Kasper Haydemenn. W 1788 r. cz臋艣膰 nale偶y do Mateusza Trzci艅skiego. Ciekawostki: ko艣ci贸艂 drewniany pw. 艢w. Bar艂omieja o konstrukcji zr臋bowej wzniesiony w latach 1715-16. Wewn膮trz granitowa kropielnica z XIII w. Dojazd PKS.

58 km Wydrzno (wie艣) – wymieniana w 1302 r. jako granicz膮ca z Szynwa艂dem. W 1404 r. wielki mistrz Konrad von Jungingen nadaje j膮 swoim rycerzom Michealowi Hofemann, Jakubowi Zimke, Nikolasowi Mathis i innym. Wymieniana w 1414 r. w krzy偶ackiej “Ksi臋dze Strat” z racji poniesionych szk贸d wojennych. Od 1466 r. wie艣 jest kr贸lewszczyzn膮. W 1511 r. kr贸l Zygmunt I zezwala staro艣cie rog贸藕nie艅skiemu 艁ukaszowi de Allen na wykupie颅nie wsi od Jerzego Saka. W 1774 r. maj膮tek nale偶y do genera艂a Gruszczy艅skiego. Ciekawostki: dw贸r klasycystyczny z XIX w., w otoczeniu dworu park dworski z XIX w. ze skupieniem 4 d臋b贸w o pier艣nicy 291-366 cm, wysoko艣ci 24-27 m w wieku oko艂o 250 lat stanowi膮cych pomnik przyrody. Dwa cmentarze ewangelicko-augsburskie – oba nieczynne. Dojazd PKS.

63 km Szynwa艂d (wie艣) – wymieniana w 1302 r. jako granicz膮ca z Wydrznem, znajduj膮ca si臋 w w贸jtostwie rog贸藕nie艅skim. W tym samym roku mistrz krajowy Helwig von Goldbach nadaje przywilej lokacyjny na wie艣 Janowi Ockenicz. W 1342 r. wielki mistrz Ludolf Konig nadaje so艂tysowi Piotrowi prawo rybo艂贸stwa na jez. Szynwa艂d. Od 1466 r. stanowi w艂asno艣膰 kr贸lewsk膮. Oko艂o po艂owy XVII w. dzier偶awc膮 jest Melchior Weyher, a pod koniec XVII w. wojewoda che艂mi艅ski Kos. Od 1762 r. dzier偶awc膮 jest gen. Franciszek Gruszczy艅ski, kt贸ry w 1774 r. kupuje maj膮tek Szynwa艂d.

Ciekawostki: ko艣ci贸艂 gotycki pw. Narodzenia NMP z pocz膮tku XIV w., przebudowany w XVIII i XIX w. Wewn膮trz chrzcielnica manierystyczna z XVI w., a na wie偶y dzwon przelany w 1756 r. Obok ko艣cio艂a klasycystyczny budynek plebani z I polowy XIX w. Pa艂ac wzniesiony w XIX w. na wcze艣niejszych fundamentach XVII-wiecznego dworu. Na wsch. Od jez. Nogat zlokalizowano grodzisko wy偶ynne w kszta艂cie tr贸jk膮ta czynne w XII-XIV w. Dojazd PKS.

 

68 km Nogat (wie艣) – dobra rycerskie nadane w 1306 r. Reinhardusowi von Nogat przez mistrza krajowego Konrada Sacka. W 1526 r. kr贸l Zygmunt I przyznaje dobra rodzinie Nogackich, piecz臋tuj膮cych si臋 herbem Prus III. W 1700 r. w艂a艣cicielem jest Andrzej Kczewski. Oko艂o 1850 r. w艂a艣cicielk膮 dworu jest hr. Trembecka, a pod koniec XIX w. Pawe艂 Hollmann.

 

Ciekawostki: dw贸r zrujnowany z XVII w. w otoczeniu kt贸rego znajduje si臋 park krajobrazowy z XIX w. W parku od strony jeziora Nogat ro艣nie najstarszy na terenie b. wojew贸dztwa toru艅skiego d膮b o nazwie Chrobry. W pier艣nicy liczy sobie 923 cm, posiada 20 m, a jego wiek oszacowano na ca 600 lat. D膮b stanowi pomnik przyrody o偶ywionej. W dziupli drzewa mo偶e spokojnie zmie艣ci膰 si臋 kilkoro doros艂ych ludzi. Cmentarz ewangelicki z pocz膮tku XX w., nieczynny. Jezioro Nogat posiada powierzchni臋 122 ha oraz max g艂臋boko艣膰 23 m.

72 km Kuchnia (jezioro) – o powierzchni oko艂o 45 ha.

Tekst i fotografie – Henryk Mi艂oszewski

 

Znakowany turystyczny szlak pieszy w kolorze 偶贸艂tym, z przebiegiem j/w zosta艂 wyznaczony w terenie przez dzia艂aczy spo艂ecznych z Oddzia艂u Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu, kt贸ry jest administratorem szlaku i posiada pe艂ne prawa autorskie zwi膮zane ze szlakiem (przebieg trasy, kilometra偶, kod szlaku, symbolika, nazwa i opis krajoznawczy)

Trasy w okolicy

Kategorie

Rodzaje szlaku: Szlak pieszy (znakowany). Miejscowo艣ci: Grudzi膮dz, Rog贸藕no Zamek i Szynwa艂d. Regiony: Grudzi膮dzki (powiat). Wojew贸dztwa: kujawsko-pomorskie.

Ostatnia modyfikacja: 21 wrze艣nia 2016