Spis tre┼Ťci: ┬áopis ┬á| mapa ┬á| komentarze

Starego Chełmna (szlak pieszy, zielony)

Che┼émno Rynek ÔÇô K─Öpa Panie┼äska ÔÇô Jez. Starogrodzkie ÔÇô G├│ra ┼Ťw. Wawrzy┼äca ÔÇô Starogr├│d ÔÇô Ka┼édus ÔÇô Che┼émno PKS

4.00 (78%) - 1 głos

16 km

Pobierz ┼Ťlad GPS: KML | GPX

Znak - Szlak pieszy zielony

Kod szlaku: KP-4061-z

Mapa

Opis

Tekst publikowany dzi─Öki uprzejmo┼Ťci┬áOddzia┼éu Miejskiego PTTK w Toruniu

Zielony szlak Che┼émno – Che┼émno liczy tylko 16 km, ale przebiega przez liczne miejsca zapisane w historii Che┼émna i najbli┼╝szych jego okolic.

0,0 km Che┼émno (Rynek) – pocz─ůtek szlak├│w: niebieskiego Che┼émno-┼Üwiecie, czarnego Che┼émno-Che┼émno, ┼╝├│┼étego Che┼émno-Che┼émno, ┼╝├│┼étego Che┼émno-Bydgoszcz oraz czerwonego Che┼émno-Kornatowo. Miasto z oko┼éo20.000 mieszka┼äc├│w. Prawa miejskie otrzyma┼éo w 1233r. z r─ůk mistrza krajowego Hermana Balka, kt├│ry lokowa┼é je na terenie dzisiejszego Starogrodu. Oko┼éo 1239 r. miasto zosta┼éo translokowane na teren obecnej dzielnicy Rybaki, sk─ůd oko┼éo 1244 usadowi┼éo si─Ö na wzg├│rzach nadwi┼Ťla┼äskich na obecnym miejscu. W 1244 r. ks. Pomorski ┼Üwi─Ötope┼ék zdoby┼é podst─Öpem miasto utrzymuj─ůc je przez jaki┼Ť czas. W okresie powsta┼ä Prus├│w oko┼éo 1263 r. w├│dz Ja─çwi─Ög├│w Skumand spustoszy┼é i ograbi┼é okolice Che┼émna nie zdobywaj─ůc miasta. Zamierzeniem Krzy┼╝ak├│w by┼éo ustanowienie Che┼émna stolic─ů pa┼ästwa zakonnego, jednak silna ekspansja krzy┼╝acka i rozw├│j terytorialny spowodowa┼éy ulokowanie stolicy w Malborku. Miasto od pocz─ůtku XIV w. do po┼éowy XV w. nale┼╝a┼éo do Zwi─ůzku Miast Hanzeatyckich wyrastaj─ůc na du┼╝e i bogate miasto.

Wojny polsko-krzy┼╝ackie na pocz─ůtku XV w. spowodowa┼éy pogorszenie si─Ö sytuacji gospodarczej miasta. Cz─Öste podjazdy wojsk odcina┼éy Che┼émno od swych wiejskich posiad┼éo┼Ťci b─Öd─ůcych gospodarczym zapleczem miasta. W 1440 r. na zje┼║dzie przedstawicieli miast w Elbl─ůgu utworzono Zwi─ůzek Pruski do kt├│rego przyst─ůpi┼éo tak┼╝e Che┼émno. W 1457 r. podczas wojny 13-letniej miasto opanowa┼é podst─Öpem jeden z najwybitnieiszych krzy┼╝ackich, dow├│dc├│w – Bernard. Szumborski.

 

Na mocy nadania kr├│la Aleksandra Jagiello┼äczyka z 1505 r. miasto Che┼émno zosta┼éo przekazane bpom. che┼émi┼äskim co spowodowa┼éo zmniejszenie rangi miasta i jego znaczenia spychaj─ůc je na dalszy plan. Wiek XVII i XVIII spowodowa┼éy upadek gospodarczy miasta. Rozbi├│r Polski w 1772 r. przynosi miastu w┼éadz─Ö prusk─ů oraz sekularyzacj─Ö maj─ůtku ko┼Ťcielnego. Nowe porz─ůdki spowodowa┼éy nap┼éyw niemieckich kolonist├│w oraz siln─ů germanizacj─Ö ludno┼Ťci polskiej. Wojna trzynastoletnia prowadzona w latach 1454-66 przynios┼éa miastu i zamkowi du┼╝e zniszczenia. Po II Pokoju Toru┼äskim miasto zosta┼éo przy┼é─ůczone do Polski. W roku 1534 nast─Öpuje ponowna lokacja miasta na prawie che┼émi┼äskim przeprowadzona przez b.pa bpa che┼émi┼äskiego Jana Dantyszka. Prze┼éom XVI i XVII w. to czas rozkwitu miasta dobrobytu jego mieszka┼äc├│w. W 1629 r. miasto zostaje spl─ůdrowane przez wojsko szwedzkie pod dow├│dztwem feldmarsza┼éka Hermana Wrangla. W kolejnym naje┼║dzie szwedzkim w 1655 r. wojska gen. Stecnbocka zdobywaj─ů i ┼éupi─ů miasto. Po sekularyzacji maj─ůtk├│w ko┼Ťcielnych w 1772 r. miasto przechodzi na w┼éasno┼Ť─ç skarbu pa┼ästwa pruskiego, w tym czasie tj. w 1772 r. oraz 1792 r. zabudowa miasta prawie ca┼ékowicie zniszczona przez po┼╝ary. Od po┼éowy XIX w. zacz─ů┼é rozwija─ç si─Ö przemys┼é w Che┼émnie powsta┼éy wtedy: fabryka maszyn rolniczych, odlewnia ┼╝elaza, odlewnia dzwon├│w, cegielnie, browar i wiele mniejszych firm.

W okresie Powstania Styczniowego w 1863-64 r. cz─Ö┼Ť─ç uczni├│w z gimnazjum che┼émi┼äskiego wzi─Ö┼éa czynny udzia┼é walcz─ůc na Ziemi Dobrzy┼äskiej. W 1883 r. miasto uzyska┼éo po┼é─ůczenie kolejowe z Kornatowem. Mieszka┼äcy odzyskali niepodleg┼éo┼Ť─ç w dniu 22 stycznia 1920 r. W okresie mi─Ödzywojennym miasto zosta┼éo siedzib─ů powiatu w wojew├│dztwie pomorskim. II wojna ┼Ťwiatowa spowodowa┼éa zaj─Öcie Che┼émna przez hitlerowc├│w w dniu 6.IX.1939 r. Organizacja Selbstschutzu natychmiast przyst─ůpi┼éa do eksterminacji narodu polskiego. Miejscem egzekucji zosta┼éy Dolina w Klamrach, Piaskownia pomi─Ödzy Ma┼éym Czystym a Dorposzem Szlacheckim oraz polana le┼Ťna pod P┼éutowem. Miasto zosta┼éo wyzwolone przez jednostki Armii Czerwonej w dniu 28 stycznia 1945 r.

 

Ciekawostki: uk┼éad przestrzenny z okresu ┼Ťredniowiecza. Wie┼╝a M┼Ťciwoja z XII/XIV w. Brama Grudzi─ůdzka z XII/XIV w. z nadbudowan─ů w 1620 r. kaplic─ů “Na Bramce” prawie kompletne odcinki mur├│w obronnych z 23 r├│┼╝nie zachowanymi ba┬şsztami. Ratusz renesansowy z XVI w.. Ko┼Ťci├│┼é p.w. Wniebowzi─Öcia NMP z XII/XIV w. o wspania┼éej gotyckiej architekturze i polichromii, Ko┼Ťci├│┼é p.w. ┼Ü┼Ü Piotra i Paw┼éa podominika┼äski z XIII/XIV w., Ko┼Ťci├│┼é p.w. ┼Üw. Jakuba i Miko┼éaja pofranciszka┼äski z XII-XIVw., Ko┼Ťci├│┼é i klasztor cystersek z XII/XIV w.. Ko┼Ťci├│┼é p.w. ┼Üw. Ducha z XIII/XIV w., Kaplica p.w. ┼Üw. Marcina z p├│┼é. XIV w., Ko┼Ťci├│┼é p.w. Matki Boskiej Cz─Östochow┬şskiej, neoroma┼äski z pot. XIX w. Budynek Akademii Che┼émi┼äskiej z VII/VIII w. Budy┬şnek koszar Korpusu Kadet├│w z XVIII/XIX w. oraz wiele innych zabytkowych kamie┬şnic. Restauracja, bary. Dojazd PKS.

2.5 km Ostr├│w Panie┼äski (rezerwat) – utworzony w 1956 r. na obszarze 14,77 ha w celu ochrony ┼é─Ögu jesionowo-wi─ůzowy, rzadkiego zespo┼éu le┼Ťnego. Wiek, niekt├│rych wi─ůz├│w dochodzi do 110-130 lat, a d─Öb├│w do ponad 200 lat. W rezerwacie wyst─Öpuje gatunek klonu polnego zwany paklonem, kt├│rego egzemplarze maj─ů ponad 120 lat.

4.5 km Jezioro Starogrodzkie – jezioro o powierzchni 18,5 ha i ma┬şksymalnej g┼é─Öboko┼Ťci 5 m. Nad jeziorem znajduje si─Ö O┼Ťrodek Sportu i Rekreacji miasta Che┼émna z baz─ů gastronomiczn─ů.

7,5 km G├│ra ┼Üw. Wawrzy┼äca (rezerwat) – rezerwat ro┼Ťlinno┼Ťci stepowej utworzony w 1962 r. na powierzchni 0,7 ha. W rezerwacie wyst─Öpuj─ů : ostnica Jana, ostnica w┼éosowata – obj─Öte ca┼ékowit─ů ochron─ů gatunkow─ů oraz pierwiosnka lekarska obj─Öta ochron─ů cz─Ö┼Ťciow─ů. Na G├│rze ┼Üw. Wawrzy┼äca w ┼Ťredniowieczu funkcjonowa┼éa osada otwarta czynna w VII-IX w., z kt├│rej zapewne w XI w. wydzielono grodek obronny b─Öd─ůcy w XI l w. w┼éasno┼Ťci─ů Hugona Butyra- rycerza Boles┼éawa Chrobrego.

P├│┼║niej w latach 1253-57 mistrz krajowy Poppo von Osterna zak┼éada gr├│d i osadza tu braci krzy┼╝ackich. W 1280 r. za┼éoga krzy┼╝acka zostaje przeniesiona do Zantyru k/Gniewu. Grodzisko jest bardzo czytelne w terenie: oddzielone od zach. strony w─ůwozem i wa┼éem ziemnym, od pd. i wsch. wysokim wa┼éem ziemnym sypanym koli┼Ťcie a od pn. strony ograniczone stromym stokiem. Dojazd PKS.

 

10,0 km Starogr├│d (wie┼Ť) – gr├│d wymieniany w 1232 r. Od 1242 r. gr├│d stanowi w┼éasno┼Ť─ç Zakonu, w kt├│rym ulokowano relikwi─Ö – g┼éow─Ö ┼Üw. Barbary, zrabowan─ů po zdobyciu Sartowic. W 1364 r. folwark Zakonny. Kr├│l Aleksander Jagiello┼äczyk nadaje w 1505 r. Starogr├│d bpom che┼émi┼äskim, kt├│ry staje si─Ö siedzib─ů klucza ziemskich d├│br ko┼Ťcielnych. U biskup├│w dobra pozostaj─ů do I Rozbioru Polski w 1772 r. p├│┼║niej stanowi─ů domen─Ö pa┼ästwa pruskiego. Ciekawostki: nik┼ée fundamenty zamku krzy┼╝ackiego obok ko┼Ťcio┼éa. Tutejszy zamek zosta┼é wzniesiony przez krzy┼╝ak├│w, w II po┼éowie XII w. jako siedziba komturii krzy┼╝ackiej, kt├│r─ů by┼é w latach 1244-1454. Pierwszym, komturem wzm. w 1232 r. jest Berliwin,, a ostatnim Dietrich von Werdenau w 1445 r. W 1410 r. zamek zosta┼é zaj─Öty przez wojska polskie, lecz na kr├│tko. Ponownie zaj─Öty w 1454 r. na pocz─ůtku wojny 13-letniej przez wojska Zwi─ůzku Pruskiego.

.

Od 1479 r. zamek by┼é siedzi ba starosty kr├│lewskiego. W 1505 r. kr├│l Aleksander Jagiello┼äczyk przekaza┼é zamek wraz z okolic─ů bpom che┼émi┼äskim. W latach 1785-95 zosta┼é doszcz─Ötnie rozebrany. Ko┼Ťci├│┼é ┼Üw. Barbary wzniesiony w 1754 r., – barokowy. Wewn─ůtrz ko┼Ťcio┼éa polichromia rokokowa z II potowy XVIII w. malowana przez K. Chamskiego oraz 2 dzwony: pierwszy z 1631 r., drugi z 1668 r. Dojazd PKS.

 

12.0 km Ka┼édus. (wie┼Ť) – folwark krzy┼╝acki wzm. w 1378 r. nale┼╝─ůcy do komturstwa starogrodzkiego. W latach 1454-57 lokowano tu wie┼Ť na prawie che┼émi┼äskim. Kr├│l Aleksander Jagiello┼äczyk w 1505 r. przekazuje wie┼Ť w posiadanie bpom che┼émi┼äskim. W 1581 przywilej so┼éecki dla wsi odnowi┼é bp che┼émi┼äski Piotr Kostka. Dojazd PKS.

13,0 km U┼Ť─ç (wie┼Ť) – osada wzm. w 1222 r. jako przekazana bpowi pruskiemu Chrystianowi przez ksi─Öcia Konrada Mazowieckiego. W roku 1251 osada jest wymieniana jako granicz─ůca z posiad┼éo┼Ťciami miejskimi Che┼émna. W 1359 r. mieszka┼äcom U┼Ťcia zamieniono prawo polskie na prawo che┼émi┼äskie. W 1452 r. wie┼Ť zostaje nadana szpitalowi ┼Üw. Ducha w Che┼émnie. W ramach zamiany dokonanej z bpem che┼émi┼äskim Janem Konopackimw1516r. miejscowy folwark otrzymuje Hugo ze Smol─ůga. W XVI w. wie┼Ť jest w┼éasno┼Ťci─ů szlacheck─ů. Ciekawostki: w 1886 r. znaleziono tu skarb monet srebrnych z X w.

16 km Che┼émno (dworzec PKS) – koniec szlaku zielonego.

Tekst – Henryk Miloszewski

 

Znakowany turystyczny szlak pieszy w kolorze czerwonym, z przebiegiem j/w zosta┼é wyznaczony w terenie przez dzia┼éaczy spo┼éecznych z Odzia┼éu Miejskiego PTTK im. Mariana Sydowa w Toruniu, kt├│ry jest administratorem szlaku i posiada pe┼éne prawa autorskie zwi─ůzane ze szlakiem (przebieg trasy, kilometra┼╝, kod szlaku, symbolika, nazwa i opis krajoznawczy)

Trasy w okolicy

Kategorie

Rodzaje szlaku: Szlak pieszy (znakowany). Miejscowo┼Ťci: Che┼émno. Regiony: Che┼émi┼äski (powiat), Dolina Dolnej Wis┼éy i Zesp├│┼é Park├│w Krajobrazowych Che┼émi┼äskiego i Nadwi┼Ťla┼äskiego. Wojew├│dztwa: kujawsko-pomorskie.

Ostatnia modyfikacja: 21 wrze┼Ťnia 2016